Thăm một số chùa Khmer ở Sóc Trăng, Bình Minh...

Ngày 1/9/2018 nhằm thứ Bảy, có nghĩa là tôi vẫn đi làm bình thường.
Vài ngày trước vợ tôi có hỏi nghỉ lễ năm nay có về quê Vĩnh Long không, tôi nói có, nhưng vì lịch nghỉ chưa thông báo nên hành trình cụ thể chưa biết được. Đến chiều thứ Sáu tôi mới biết được là ngày thứ Hai nghỉ, còn sáng thứ Bảy vẫn làm bình thường. Điều này không có gì lạ và tôi cũng không cò gì gấp trong chuyến đi này, nên cũng theo đúng lịch làm việc của công ty. Vợ tôi sáng đó điện hỏi lịch nghỉ để sắp xếp lịch làm  việc (làm thêm) với phòng khám Minh Đức, tôi cho biết lịch nghỉ, và nói sẽ đi khoảng 2 giờ chiều thứ Bảy.

Dạo này chiếc xe tôi dùng có vài điểm cần sửa cho chuyến đi xa, điều này tôi đã nghỉ đến từ trước lễ khá lâu, nhưng cuối cùng vẫn không có thời gian cho việc sửa này (nhông, sên, đĩa mòn nhiều nên đã có lần sên đội răng và tuột ra ngoài; sợi dây đồng hồ tốc độ bị đứt nên kim liệt, và, khá lâu rồi không thăm nhớt xem có còn hay quá cũ cần thay không...). Chỉ sáng thứ Bảy sau khi đi thể dục về tôi dành vài phút tra thêm nhớt cho sên, và căng để nó không quá chùng dễ dẫn đến "đội sên" lần nữa.

Trước đó Duy có điện hỏi tôi lễ có về không để nó biết mà cắt cành lê kima (Pouteria lucuma) mà trước đó tôi nhờ nó tìm chiết dùm một nhánh, lần về này tôi sẽ mang về Cà Mau trồng ở vườn mình (chà, theo vài tài liệu tôi đọc được thì cây bình dị này lại là một super fruit!). Cái cây từ thuở bé tôi vẫn hay trèo hái trái cho má tôi bán ở chợ có giá rẻ bèo kia chỉ giúp má tôi có được ít tiền để nuôi một bầy con hóa ra nay được người ta ca ngợi do nó chứa nhiều chất bổ dưỡng, nhưng trên cả là caroten, tức tiền vitamin A, cùng nhiều chất khác, nhất là chất ngọt không hại cho sức khỏe. Mặc dù nó it được ca ngợi hơn quả gấc(Momordica cochinchinensis) hay cây chùm ngây (Moringa oleifera), nhưng cũng là một loại trái trong hàng super fruit sao lại không tìm? Vâng, tôi đã có cây chùm ngây rồi, dây gấc rồi, nay lại thêm cây này, quả là đã có khá nhiều cây gọi là super power plants trong vườn mình vậy!

Cây lêkima (cắt đọt), và cây mai ghép giống
"Giảo Thủ Đức" đầu tiên đợt này
Cũng như nhiều lần đi trước, lần về này tôi cũng dùng đường mới Quản lộ Phụng hiệp, khi đến Ngã Năm thì đi lối tắt qua Long Mỹ, đổ ra Cái Tắc để về Bình Minh. Nhưng có điều gần như thành qui luật, những con đường mới làm sau này có thời gian sử dụng chẳng bao lâu đã xuống cấp trầm trọng: từ những "hương lộ" đến "quốc lộ". Ví dụ, đã có lân tôi đi đường Sông Đốc lúc nó mới làm xong, rồi ít lâu sau có dịp lại đi xuống lần nữa (chắc cũng một vài năm sau), thì đường tráng nhựa phẳng phiu của lần đi trước đã biến mất, con đường tôi đi đầy chỗ dặm vá, ổ gà, xốc xếch như cái áo cũ vá đi vá lại nhiều lần. Con đường mơi nối Hậu Giang-Cần Thơ mới làm thông xe chừng hơn năm sau đã thấy dặm vá, và một lần tôi đi từ Cần Thơ về một đoạn dài đã hư nát chưa kịp vá, chỉ đổ đá thô. Và Quản lộ Phụng Hiệp này (quốc lộ) chỉ dùng mới mấy năm, nhiều cây cầu bạc tỉ đã thủng lỗ lòi kết cấu sắt của sàn cầu, mà những bộ phận duy tu cũng chẳng buồn vá kịp thời. Vài tháng sau có lần tôi đi lại thì những chỗ đó được tạp đắp nhựa ngào lên!a Còn đường thì cú hư, cứ vá và non 100 km nối Cà Mau-Ngã Năm đường vô tư xốc người đi honda như ngựa xảy! Chỉ cần đi qua những con đường như thế là thấy được có điều gì đó đã làm cỗ máy hành chánh này bị tê liệt, không còn chạy đúng chức năng nữa: ngành cầu đường đã malfunction rồi. Rồi có khi ngồi ngẫm nghĩ đến những lãnh vực khác, ta thấy hàng núi những ngành, bộ phận cũng gần như thế! Suốt mấy mươi năm qua, từ khi tôi chưa rời ghế nhà trường, nay đã nghỉ hưu, đến con cháu tôi học cứ mãi nghe điệp khúc cải cách giáo dục, mà giáo dục thì cứ ngày càng nát ra: nào cô giáo mầm non như quĩ dữ xuất hiện để đày đọa con nít, nào những lối đánh vân của cái tên phương pháp nghe thật kêu "công nghệ giáo dục", nào cán bộ giáo dục sửa điểm thi trên máy tinh để đổi điểm hàng loạt thí sinh. Thôi, chuyện con lộ làm tôi lan man qua chuyện khác thì cũng khổ!

Vừa qua khỏi Ngã Năm, đến quán cà phê võng Hồng Nhi tôi ghé nghỉ ngơi và uống cà phê. Rủi thay chủ nhà có lẽ có đám tiệc gì đó, vẫn còn bàn nhậu dù trời đã về chiều. Những khách cứ thay phiên nhau để ca hát, từ những bài tân nhạc đến vọng cổ, tất cả đưa vào hệ thống loa "ngàn watt", cho ra thứ âm thanh "giết người" hàng trăm decibel. Chúng tôi vào bàn cách xa nhất giàn âm thanh đó, mà vẫn có cảm giác áo rung lên theo tiếng loa. Nếu có một "luật lệ về ô nhiễm" thì nó phải thực thi với loại ô nhiễm âm thanh này, không ai có thể lấy lí do đám tiệc nhà mình để cho ra thứ rác làm phật lòng cả xóm lẫn người đi ngang qua.

Khi nằm móc điện thoại thấy cuộc gọi nhỡ của anh Ân, tôi mới điện hỏi lại, thì anh hỏi tôi đã về đến đâu rồi. Tôi nói đã đến Ngã Năm. Anh cho biết hỏi để ở nhà chuẩn bị cho hợp thời gian. Tôi có hỏi có cần mua gì thêm không, ai nói đã có vài món như vịt quay và cá. Dù vậy, tôi lội sang quày ngang quán mua thêm 1 kg thịt bò định sẽ về xào cho bàn nhậu. Khi tôi về thì thấy Thiện đang chuẩn bị một món nữa là hào xào bắp. Đây là món hơi công phu: vì bắp xào cần phải luột chín rồi tách rời ra mới xào được. Ấy vậy mà Thiện vẫn lui cui làm đến xong và mang ra bàn...

Bàn nhậu hôm đó rút ra lại có sự góp mặt của khá đông: người nhà thì có anh Ân, tôi, Thanh, Thanh, giáo Út, Thiện, Sơn (Sơn đi cùng vợ), Phước (bạn Thanh), Duy (về sau). Lúc khá tôi có bạn Thanh là Phú xe và bạn nó, và cuối cùng Nguyên (Mạch Phước), bạn Thanh nữa. Người thì thích ca, người thì nói chuyện râm ran, nói chung là một tiệc gặp mặt khá ồn ào bởi dàn loa và amply mới của Thanh (amply đến 1000 watts, đâu dám mở lớn), cũng như nhiều người nói chuyện râm ran quá... Tôi đã ngồi được đến gần hết, khi đi vào thì cảm giác say nhiều nên vào ngủ mà không tiếp dọn dẹp được.

Sáng ngày sau, dù có say, khi nghe báo thức tôi định dậy tập thể dục, nhưng khi cố tìm cái đồng hồ tomtom lại không thấy mới hay mình đã bỏ quên ở nhà! Thật tệ khi cái dây sạc thì đã nhét vào rồi mà đồng hồ lại bỏ lại. Có phải triệu chứng của quên trước quên sau này là biểu hiện hiển nhiên của tuôi già? Do không có đồng hồ, do say, tôi lại nằm ngủ tiếp đến khi dậy lần nữa thì mặt trời đã mọc. Sau khi làm vệ sinh sáng, tôi mang giày vào chạy được chừng non 2 km thì quay về tắm rửa.

Do trời mấy hôm nắng tốt, vườn khô ráo, nên tôi đi lòng vòng ra vườn, ra tận lộ sau nhà, đi thốc trở ra đến vườn Bác Sáu... Nhiều nhà đã lên líp ở ruộng bên ngoài con lộ này, có gốc gác là vành đai Ấp Chiến Lược, đắp khoảng 1960-61, và sau khi ông Diệp bị lật đổ thì nó nằm đó như con đường đất cho trâu bò đi. Vài năm trước người ta sửa lại con đường đó, có lẽ để mở lại đường làng nằm sau nhà dân, do đường cặp sông giờ có quá nhiều nhà, khó mở rộng. Nhìn chung, nó cũng sẽ là con đường làng thứ hai phía sau nhà cố cựu ven sông, và dĩ nhiên, nay có nhiều nhà mới đón gió ở con đường mới này, dù con đường hiện giờ chỉ rải đá để đi lại thuận tiện khi mưa.

Tôi ăn sáng bằng ổ bánh mình + hột vịt chiên,  rồi cơm trưa với thịt bò xào, canh và cá kho. Xế một chút Đề gọi tôi, hỏi tôi có rảnh thì xuống nhậu chơi! Tôi định từ chối, nhưng lâu quá bạn bè mới gọi mà không đi thì cũng lãng quá, nên cuối cùng cũng đồng ý. Tôi mặc đồ vào chờ nó chạy xe 2 bánh lại rước tôi đi. Đề chạy thẳng về nhà bác Sáu rồi đi thẳng ra sau vườn, nơi đang tổ chức nhậu: em Đề đang tiếp đãi anh xuôi gia ở Cần Thơ sang chơi. Có vài người nữa là bạn của em Đề hay bà con gọi bằng cậu... Tôi uống chừng 2 lon thì anh xuôi em Đề xin về, tôi cũng nhân tiện từ giã lội ngã vườn về nhà. (Tôi hạn chế uống vì chiều Thanh có hẹn với Út sẽ ra nhậu!).

Một trong những mục tiêu lần về này là mang về một ít cành "mai giảo" Thủ Đức, giống đang có tại nhà Út. Tôi đã nói với anh Ân là nhân chuyến đi này, nhờ anh xin và cắt dùm một số nhánh mai để đem về ghép lại lần nữa xem sao. Tôi cứ tưởng đến lần trước đem về mấy nhánh, ghép ra cả chục chỗ mà hầu hết đều không đạt, chúng chết khô, trừ một nhánh duy nhất, nhưng lại quá èo ọt. Lần thứ hai này tôi hi vọng sẽ "di thực" được về vườn tôi giống mai đã không biết bao lần tôi trầm trồ khen ngợi!

Khi đi Thanh chở Na đi trước, tôi thủng thẳng đi sau, định ghé tiệm nào đó có thể mua dây đồng hồ km bị đứt của xe tôi. Tôi đảo vòng quốc lỗ đến cầu Rạch Vồn mà không thấy tiệm nào lớn, nên vòng vào nhà Út. Khi gần đến tôi lại này ý quày lại chùa Phù Ly, phía ngoài có cái cổng kiểu Khmer to đùng mấy lần tôi đi ngang mà chưa vào xem kỹ được. Tôi có mang théo cái máy chụp hình và kính mắt cá, với ý định chụp hình panorama nếu được ở nhà Út, nhưng sao không nhân tiện chụp chùa Phù Ly này? Đã từ hồi còn nhỏ, tôi biết Bình Minh có 2 sóc Miên gần, một là Mỹ Bồn (Rạch Vồn), và hai là Phù Ly (xưa thuộc Đông Thành). Ngôi chùa Mỹ Bồn rất nhỏ nhắn, còn Phù Ly do dân số đông hơn nên chắc chùa cũng kiên cố và to hơn. Khi tham khảo tài liệu, tôi lại biết ngôi chùa này đầu tiên được dựng cách đây đã trên ba trăm năm, và tên người Việt hay gọi là chùa Phù Ly, còn tên Khmer xem tra ở biển trước chùa ghi là Vott Ongkly Riachia Seri Otdam វត្តអង្គុលីរាជាសិរីឧត្តមខេត្ត វិញឡុង, mà đồng bào Khmer gọi vắn gọn là chùa Ongkli, chứ không đọc hết tên chữ dài phía sau là riachia seri odam. Và khi thấy trên mạng có chùa Phù Ly 1 và Phù Ly 2, tôi hoang mang không hiểu chùa mình đến là chùa nào trong hai chùa này?

Ngay lúc tôi vào sân chùa thì có cơn mưa rất nhẹ, trong khi máy ảnh tôi mang chẳng có mang túi đựng. Tồi tranh thủ chụp tấm panorama xong quày ra thì anh Ân điện hỏi đi lạc sao mãi chưa thấy? Tôi nói ghé xem cái chùa Phù Ly rồi mới đến chứ không phải lạc! Tấm panorama này có lấm tấm vết mờ của mấy giọt mưa nhẹ rơi vào kính!

Cổng chùa Ongkli (វត្តអង្គុលី)

Khi tôi đến thì anh Ân, Thiện, Thanh đã đủ cả, còn Út vẫn loay hoay bên giàn âm thanh. Lần này bộ sưu tập "thiết bị" âm thanh có thêm cái máy Akai Nhật đời 1971 (như Út nói, nếu tôi nhớ đúng, và giá khoảng hơn 11 triệu), trông rất sắc nét như còn mới tinh vậy. Khi Út mở các giọng ca bất hủ trước 1975, của những nhạc sĩ cũng trước 75, cả phòng tràn trề một giòng âm nhạc tôi tưởng như mình sống lùi lại trước 1975 vậy! Nó như vừa trẻ, sang, nhưng lại không quá hoa hòe, ồn ào, rỗng tuyếch của nhạc Việt thế kỷ 21 (hay là tôi già quá khi nghe nhạc trẻ quá chăng?)

Chúng tôi ngồi uống đến gần 9 giờ  đêm thì anh Ân trước khi ra về, kịp khều Út ra cắt mắy nhánh mai tôi đã nhờ anh xin. Có lẽ tôi quên nhiều thứ, nhưng nhất định không quên giống mai này, nên nhất thiết phải mang về nhà Cà Mau và ghép chúng!

Tôi về trong choáng váng của mấy lon bia nên ngủ ngay, dù gì ngày mai cần dậy để ra về sớm.

Hôm sau lúc bốn giờ rưỡi tôi đã dây làm vệ sinh chuẩn bị ra về, rồi từ giả má tôi, và con Nga là Thịnh (nó thức khi chúng tôi loay hoay chuẩn bị). Mang nào là cây lê ki ma, nào là túi cam, rồi quảy cái túi đồ, máy chụp hình tất cả chất lên xe để chạy về Cà Mau lúc 5 giờ sáng.

Có vài lý do mà chuyến về tôi chuyển qua chạy đường quốc lộ 1 thay vì đường QL Phụng Hiệp như mọi khi. Ấy là vì đường nhiều ổ gà nhiều khi tôi thắng xe không kịp phải kênh tay lái cứng chạy đại ngang, với cái sốc mà vợ tôi thường nói là coi chừng "cụp xương sống" chết! Vâng, tôi đã nói rồi ở đoạn đầu, có cái gì đó không ổn của ngành cầu đường, với cái kiểu duy tu này, tiền vay bạc hỏi biến thành gánh nợ khổng lồ cho sự hoang phí không thể tha thứ. Đi đường QL 1 có thể tránh cái mệt của ngồi đường xấu này. Thứ đến, tôi có xem thử đi đường tốt này rốt lại lại mau hơn đường kia không, vì đường tốt, tốc độ cao dễ dàng chạy được mà người ngồi không mệt mỏi gì. Ngoài ra, do thời gian nhiều, tôi có thể ghé tham quan vài chùa mà trước nay tôi chỉ nghe qua chứ chưa "mục sở thị" bao giờ: đó là các chùa Dơi, chùa Đất Sét, hai chùa tôi nghe nói nhiều nhất, cũng là điểm dừng chân của đa số các tour du lịch đến Sóc Trăng.

Đến Cái Tắc, khi thấy tôi chạy thẳng, vợ tôi ngạc nhiên hỏi tôi đi đâu. Tôi nói mục đích đi đường quốc lộ thay vì đi như mọi khi.
Chúng tôi đến Sóc Trăng khi đường phố còn thưa người, nghĩa là còn quá sớm để người dân ra đường. Thay vì vòng để theo QL 1 đi tiếp về Cà Mau, tôi lại rẻ vào trung tâm thành phố tìm chỗ ăn sáng. Sóc Trăng có hai cây cầu chính ở trung tâm nối hai con đường một chiều là cầu Cao trên đường XVNT và Cầu Quay trên đường Hai Bà Trưng. Từ ngã rẻ QL1 vào Sóc Trăng, tôi chạy sang bên kia cầu Cao mắt cứ nhìn qua, nhìn lại tìm quán ăn nhưng chưa  thấy. Đảo sọc xuống bùng binh rồi quày lại rảo mất tìm thấy một quán mì chưa có khách nào, chúng tôi vẫn ghé. Một quán mì người Hoa điển hình, người nấu là một người còn trẻ trên ba mươi đang đứng bên bến với tủ chứa thức ăn xoay ra ngoài đường. Tôi gọi tô mì đầy đủ, luôn cả "xương giò to" khi anh ta hỏi tôi có để không. Điều này có nghĩa là có loại "xương giò nhỏ" nữa. Tô mì khô phải có chén súp riêng dễ dùng hơn tô mì nước thường còn nóng hổi, phải vừa thổi, vừa húp súp, và ăn từ từ; còn tô mì này, do trụng sôi xong để vào tô với rau, giá sống.. vốn đã nguội nhanh, chỉ cần chan súp từng muỗng vào và dùng là được. Tại đây hai tô mì và hai li cà phê người ta lấy 90.000 đ. Tôi nghĩ có lẽ giá 35.000/tô, còn cà phê 10.000? để tính ra số tiền đó?

Khi rời quán, vợ tôi hỏi người chủ quán còn trẻ tuổi đường nào đi chùa Đất Sét, anh chủ nói cứ từ quán ra chạy tay phải, qua 2 ngã tư rồi quẹo trái, chạy thẳng một hồi là đến Chùa Đất Sét. Cứ đinh ninh là chắc gần đó chẳng có chùa nào khác nên sau khi chạy một chút thấy một chùa to đùng bên tay phải tôi cứ tưởng đúng là chùa mình tìm, liền ghé vào. Đường rộng, và khuôn viên chùa cũng rộng nhiều cây xanh, bên trong rào có vài chiếc xe taxi, xe hơi đậu bên đường trước một quán nước trong chùa, nhưng rõ ràng là kiến trúc của chùa Khmer. Tôi hỏi thăm anh tài xết taxi phải Chùa Đất Sét là chùa này không, thì nhận được câu trả lời là Không, đây là Chùa Khleang (វត្ដ់ឃ្លាំង)! Dù biết mình sai, tôi vẫn cứ chuẩn bị cái máy ảnh để chụp hình chùa này, vì đây cũng là dịp không phải hãn hữu mới ghé qua, không nên bỏ lỡ để chụp tấm hình! Tôi chụp 14 hình cho hai hình panorama cùng chùa này với vị trí hơi nhích nhau một chút, xong tôi quày ra cùng vợ tôi đi tìm chùa Đất Sét, sau khi xem lại bản đồ thấy ghi hơi nhích tiếp một chút. Vợ tôi nói khách du lịch theo tour thường được giới thiệu chùa Dơi, chùa Đất Sét như là điểm đến chính, nhưng khi tần ngần đứng đọc tấm biển ghi chép lai lịch chùa tôi mới biết Khleang là chùa lớn và có lâu đời. Nếu bạn đã từng nghe qua nguồn gốc chữ Sóc Trăng, hẳn nhớ rằng nó bắt nguồn từ chữ Srok Khleang (Quê, Xứ (có) Kho (lúa). Tôi đã ở một kho như thế của cảng Komponsom vào những năm 1982-83, và kho này có tên Khmer là Khleang Lơ. Kho cất trên độ cao thoai thoải của một đồi, và để phân biệt với những kho nằm ở ngay cảng Komponsom, người ta gọi kho này là Kho Trên (Lơ là ở trên). Chuyến đi 2017 sang đây tôi thấy vật đổi, sao dời cả rồi... Các công trình xây dựng mới đã phá bỏ tất cả những kho bãi xưa, hàng cây dương, và xứ Komponsom tĩnh lặng năm nào... Chữ Khleang đó cùng nghĩa với chữ Khleang tên chùa này.

Vâng cái chùa này gắn liền với địa danh Khleang, tức gắn liền với Sóc Trăng, vậy nó là chùa Khmer chính của Sóc Trăng, ở lịch sử, và cả ở qui mô, kiến trúc, như giới thiệu trong tấm biển tôi ghi lại như sau:

DI TÍCH KIẾN TRÚC NGHỆ THUẬT CHÙA KHLEANG
Chùa Khleang tọa lạc trên đường Tôn Đức Tháng, thuộc khóm 5, phường 6, TP. Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trang, được Bộ Văn hóa- Thông Tin- Thể thao (nay là bộ VNTT& Du lịch) xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia tại Quyết định số 84-QĐ, ngày 27/4/1990.
Theo thư tịch cổ của chùa Khleang còn lưu giữ, ngôi chính điện đầu tiên được xây dựng vào năm 1532, và không biết tồn tại đến bao lâu còn ngôi chính điện hiện tại được xây dựng vào năm 1918, lúc đó có một số nghệ nhân từ Campuchia sang tham gia xây dựng.
Quần thể kiến trúc chùa Khleang bao gồm: ngôi chính điện, sala, nhà tăng, hội trường, nhà khách, lò thiêu, các tháp để tro cốt...toàn bộ các công trình được bố trí hài hòa trong một khuôn viên rộng có trồng nhiều cây thốt nốt, với tổng diện tích 19.991 m2.
Trong hai cuộc khách chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, chùa Khleang là nơi nuôi chứa, bảo vệ nhiều cán bộ cách mạng và tích cực tham gia nhiều hoạt động trong công tác chính trị, binh vận.
Ngôi chính điện là nơi tập họp nhiều tác phẩm nghệ thuật tinh xảo, toàn bộ các cửa đều bằng gỗ, được chạm khắc công phu, các nhân vật tiên nữ phối hợp các loại hình kỷ hà, hoa lá... được bố cục gọn gàng, với những đường nét uyển chuyển. Bên trong có 12 cột tròn bằng gỗ quý, được sơn mài đen, vẽ hình rồng và hoa lá bằng nhũ vàng theo môtip Trung Quốc. Ngòai ra, còn có các tác phẩm của người Kinh trên bức cửa võng.
Chùa Khleang là một công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ cao, mỗi hạng mục trong chính điện là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, sự tập hợp và sắp xếp hài hòa thể hiện có sự giao thoa văn hóa giữa 3 dân tộc Kinh- Khmer- Hoa, trong quá trình cộng cư đã biết đoàn kết và học hỏi lẫn nhau để cùng phát triển.

Chùa Khleang (វត្ដ់ឃ្លាំង)

Đã khá đủ cho chùa Khleang, chúng tôi lấy xe ra khỏi chùa đế tiếp tục đi tìm chùa Đất Sét bằng cách tiếp tục đi tới trên cùng đường Tôn Đức Thắng.

Vẫn chú tâm quan sát hai bên, qua mấy cảnh nhà thờ Công giáo thì lại thấy bên tay phải một chùa với cảnh quan cũng rộng rãi như chùa vừa ghé. Khi tôi vào hỏi mấy em bé tên chùa này thì chúng cho biết là chùa Som rông! Cũng khuôn viên rộng rãi, chính điện và nhiều giảng đường, phòng họp, nơi ở của các sư... với nhiều cây xanh. Tên chính thức của chùa là Chùa Pătum (lotus) Wongsa Somrong (បទុមវង្សាសំរោង), lập năm 1725, có diện tích chung đến 43.000 m2. Giống như ở chùa rồi, tôi lại lấy máy chụp bảy hình cho một hình panorama, rồi quay ra.
Có tài liệu nói trước chùa này có cây lười ươi, mà ở tiếng Khmer cây này được gọi là Som-rong. Không hiểu đây chỉ là sự trùng hợp nào đó, hay một vị sư nào đó đã đem cây này trồng vì tên chùa có chữ Som-rong? Xét về lịch sử thì không thể nào tên chùa xuất phát từ chỗ chùa có cây lười ươi, vì nếu thế, cây này phải trên ba trăm năm tuổi, phải là một đại cổ thụ! Ai đã biết tiếng Khmer, và từng đi lại nhiều nơi xứ Chùa Tháp đều biết rằng somrong là một từ tố xuất hiện rất nhiều trong tên các địa danh ở Campuchia, chắc không phải vì nơi ấy có nhiều cây đười ươi nên người ta ghép nó vào tạo thành địa danh xứ đó.

Chùa Somrong (វត្ដ់បទុមវង្សាសំរោង) (វត្ដ់បទុមវង្សាសំរោង)
Lần nữa tôi giở bản đồ tìm chùa Đất Sét, bây giờ nó chỉ ngược lại đoạn vừa qua. Tôi quay lại, chạy chầm chậm mắt nhìn hai bên, một hồi lại đến chùa lúc nãy (chùa Khleang) đã ghé! Quái, hẳn chùa Đất Sét này nằm trong hẽm chăng? Khi mở bản đồ ra thì lại báo đã qua khỏi rồi, nó phải nằm đâu đó giữa hai chùa này. Thấy tôi loay hoay xác định, vợ tôi dùng cách tiện dụng nhất là hỏi ngay người vừa dừng xe chờ đèn đỏ hết. Anh ta nói quay lại chạy tới một chút, quan sát bên tay phải. Chùa này số hình như là 284... (đúng là 286). Tôi quay lại lần nữa, lần này xem kỹ mới thấy ngôi chùa có biển mang tên là Bửu Sơn Tự. Đang có một tấm phông ghi tên Ngô Kim Tòng, có lẽ về ngày giỗ tháng 7 AL của ông, treo vắt ngang phía trước cỗng. Rất khó biết đây là chùa Đất Sét nếu chỉ chạy xe ngang qua, vì cái tên chính ở tấm biển ngay lối vào ghi là Bửu Sơn Tự, và nhà hai bên đều chồm ra và ôm sát vào cái cổng không lấy gì lớn, và khổ nỗi, cổng này sát ngay vách của mặt sau chùa (mặt sau chùa quay ra đường Tôn Đức Thắng). Từ cổng đi vào thấy mặt hông chùa, đi tiếp vào thì tới sân chùa. Theo cửa hông chùa này, tôi chạy xe vào đến sân chùa cũng tương đối nhỏ, vòng đến dựng ở góc trong bên trái, rồi đi một vòng quan sát. Sau khi đã xem chùa Khleang và chùa Somrong với khuôn viên, chùa chính và nhiều nhà giảng, nhà học... rộng rãi, rồi đi tiếp chùa này sẽ thấy ngay lập tức cái khác biệt lớn về diện tích chùa: một bên là cảnh rộng rãi, nhiều cây cối, nhiều điện, phòng ốc của hai chùa Khmer và không gian chật hẹp của chùa này. Và với chùa Đất Sét này, người ta biết chùa với tên Đất Sét hơn tên Bửu Sơn Tự, nên khi tìm chùa để tham quan, bạn nhớ tên ở cổng chính ghi là Bửu Sơn Tự chứ không phải ghi Chùa Đất Sét! Ngay cả người làm ra các tượng đất trong chùa nhiều đến nỗi để lại cái tên Chùa Đất Sét cũng ít ai nghe biết, nếu chưa đến đây lần nào.

Tôi có tham khảo sơ về lịch sử chùa này: nó được lập vào đầu thế kỷ 20 trên diện tích khoảng 400 mét vuông. Người ta xem những cây nến to đùng có thể thắp cháy gần cả trăm năm, hay rất nhiều tượng bằng đất sét của chùa là một trong những điểm đặc biệt của chùa này. Các tour du lịch cũng thường chọn chùa Đất Sét và chùa Dơi của địa phương này cho khách tham quan, chắc vì khách sẽ thích thú để nghe về bốn cây nến ngoại cỡ thắp cả đời người chưa tắt hay vì nhiều tượng bằng đất sét; còn chùa Dơi thì chắc vì những con dơi khổng lồ ngày đeo tòn ten trên ngọn cây ở Chùa Dơi, chứ ít khi nào họ dẫn khách đến các chùa lớn khác như chùa Khleang, Somrong, là các chùa có lịch sử, kiến trúc, qui mô, diện tích nổi trội hơn nhiều!

Tôi chụp một hình panorama tại đây (hỉnh Pano 4). Trong khi đi quanh một vòng nội thất chùa tôi thấy nhiều tượng có biển ghi cẩn thận vì chúng làm bằng đất sét, và khi đi quanh sân ngoài chùa, tôi phát hiện một loài cây hoàn toàn mới lạ với tôi, có tên ghi lại ở một biển nhỏ treo ở gốc cây là cây hồng nhung (cây cho quả, không phải hoa). Lủng lẳng trên cây có rất nhiều chùm trái mang màu đỏ sẫm, và thấy có vài trái rụng khô dưới gốc, với hình dáng trái rất giống với trái hồng Đà Lạt tuy có nhỏ hơn. Tôi dùng tay bốc rời hai trái rụng đã khô dưới gốc định tìm xem có hạt không để lấy về làm giống, rất tiếc là không thấy có hạt bên trong. Tôi hay sưu tầm giống cây lạ, và thói quen này cũng vậy khi thấy cây này. Không thấy hạt thì làm sao để có được giống cây này đây? Khó dùng phương pháp chiết cành, việc này không thể làm được khi mình chỉ là khách qua đường, và tìm lấy hạt là cách duy nhất. Tôi tự nhủ mình về sục Google tìm hiểu thêm loại trái cây còn quá mới lạ với tôi này.

[Tôi đã tra ra cây hồng nhung này, có tên khoa học là Diospyros Philippensis, có gốc gác từ Philippine và Indonesia, Malaysia, bắc Úc Đại Lợi... thuộc loài cây bị xếp vào sách đỏ do nạn khai tác kiệt quệ ở Philippine vì gỗ màu đen của chúng, và chúng lại thuộc loại lâu lớn; một tài liệu khác thì nói là do nạn đốt rừng làm rẫy làm cây này cạn kiệt; nếu cộng hai yếu tố này lại thì chúng bị diệt sạch là điều dễ hiểu!. Trái có thể ăn được, có mùi thơm nhẹ. Hoa đơn tính. Cây cao đến 20 m, đường kính thân có thể đạt 8 tất. Tôi cũng thấy vài bài nói về cây này: một cây ở Vĩnh Long, hai cây ở Tây Ninh, và hàng trăm cây ở chùa Bốn Mặt (Vott Buôn Pres Phek, hay đầy đủ hơn, Vott Ongko Pres Buon Pres Phek វត្តបួនព្រះភក្ដ្រ; đầy đủ hơn, ព្រះអង្គព្រះបួុន ព្រះភត្ត្រ័) ở Sóc Trăng. Riêng cây duy nhất ở chùa Đất Sét thấy có tấm biển nhỏ ghi cây hơn 80 tuổi. Theo tài liệu nước ngoài thì có thể nhân giống bằng hạt hoặc chiết cành; và là loại cây chậm lớn. Xem tên mới hay nó cùng chi với cây hồng Đà Lạt với tên khoa học là Diospyros Kaki, và cả cây thị hay trồng ở Bắc, với tên khoa học là Diospyros decandra và cả cây mặc nưa (Diospyros mollis) của vùng Châu Đốc dùng làm thuốc nhuộm cho loại vải nổi tiếng, cây thì ở vùng cao nguyên mát mẻ, cây thì ở vùng nhiệt đới, đồng bằng. Qua tài liệu bạn thấy đó loại cây này sắp tiệt chủng vì gỗ đẹp của nó (bị xếp vào sách đỏ)!

Chùa Đất Sét, hay Bửu Sơn Tự và cây hồng nhung

Sau khi rời khỏi chùa này tôi xem bản đồ đường đi chùa Dơi, điểm chùa thứ hai trong lịch trình lại hóa ra chùa thứ 4 trong chuyến thăm thú cảnh chùa chiền Sóc Trăng lần này.

Ngôi chùa này nằm hơi dịch ra khỏi ngoại ô, với tên Khmer là Voat Se-rây Têchô Môhatúp (វត្តសិរីទេជោមហាទូប). Khi gần đến cách chừng vài trăm mét bên tay trái tôi thấy có đường rẻ vào,với nhiều xe đậu tưởng là vào lối đó, những người bán hàng mới nói  với tôi, "Đi chùa thẳng tới chú ơi". Tôi lại đi tiếp một chút sau mới thấy cảnh hàng quán bên phải, chùa bên trái. Đặc biệt có chỗ giữ xe hai bánh, có xe điện đưa khách (tôi không tìm hiểu kịp nó đi được tuyến nào), và bên trước chùa có một nhà hàng, cạnh nó có cây cầu qua một kênh nhỏ được chăm chút hơi nhiều, với tấm biển Khu Du lịch Chùa . Tôi tưởng nó dẫn vào một khu du lịch nào đó, nhưng khi bước qua thì không thấy gì khác, ngoài cảnh những dãy có lẽ là phòng nghỉ cho khách ở hai bên đoạn kênh khi chưa qua cầu, cũng với vẻ chăm chút. Sau khi đảo một vòng ở đây tôi mới đi vào cổng chùa, sâu vào sau nơi có nhiều cây xanh có các chú dơi to treo lủng lẳng trên cao. Thời tiết không tốt, nhiều mây nên hình chụp cũng không được tốt, nhưng tôi cũng cố chụp vài ảnh, trước khi trở ra chụp cảnh chính của chùa. Chùa Dơi cũng nằm trên khoảng đất rộng rãi 4 ha, với nhiều cây cối nhất là phía sau chùa, nơi có dơi đeo nhiều ở các ngọn cây cao. Chùa này được cho là được thành lập từ năm 1569, và vị sư trụ trì hiện tại là vị trụ trì đời thứ 19!
Vào khỏi cổng một chút phía tay phải có tấm biển ghi tóm tắt về ngôi chùa này như sau:
Chùa Dơi có tên Khmer là Wath Sê rây tê chô Moohatup, người Kinh và người Hoa  đọc trại Mô ha tup thành Mã tộc hiện tọa lạc trên đường Văn Ngọc Chính thuộc khóm 9 phường 3, TP. Sóc Trăng, tỉnh Sóc Trăng, đươc Bộ Văn Hóa- Thông tin (nay là Bộ VHTT-DL) xếp hạng là Di tích kiến trúc-nghệ thuật cấp Quốc gia tại Quyết định số 05-1999/QĐ-BVHTT ngày 12/02/1999.
Theo thư tịch cổ của chùa Dơi còn lưu giữ , chùa được khởi dựng từ năm 1569 do ông Thạch Út đứng ra xây dựng.  Khởi đầu chùa được xây dưng bằng gỗ, lợp lá dừa nước, trãi qua nhiều lần tu sửa, đến năm  1960 ngôi chính điện được trùng tu lại bằng vật liệu kiên cố.
Chùa Dơi là một tổng thể kiến trúc bao gồm ngôi chính điện, Sala, nhà tăng, phòng khách, hồ cá, lò thiêu, các tháp để tro cốt... v.v. toàn bộ các công trình được bố trí hài hòa trong môt khuôn viên rộng trên 3 hecta. 
Chung quanh quần thể kiến trúc của chùa là vườn cây cổ thụ, lúc nào cũng có những "chùm dơi" treo mình lủng lẳng trên cành, trông giống như vươn cây trúng mùa trĩu quả. Không ai biết được loài dơi này có từ bao giờ, có thể từ khi khởi dựng chùa hoặc lâu hơn nữa.
Cũng giống như những chùa Khmer khác, chùa Dơi là một công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ, là nơi tập họp toàn vẹn các yếu tố tạo hình được kết hợp chặt chẽ và bổ trợ lẫn nhau trong một thể thống nhất. Cái đẹp và sức thu hút của chùa Dơi chính là cảnh quan gần gũi với thiên nhiên, một quần thể kiến trúc Khmer hòa quyện với môi trường sống của loài dơi hoang dã.
Tôi đã từng ghé vài chùa Khmer, ví dụ ở Bạc Liêu có chùa Xiêm Cán (tl.1887) mà tên Khmer là Vott Komphir Sakor Prek-chrau (គម្ភីរសាគរព្រែកជ្រៅ), tên mang nghĩa là Xứ Biển Lớn Sông Sâu. Tôi có đọc ở một tài liệu cho rằng Prek Chrau này là tên gọi của Vĩnh Lợi. Lần đầu đến đây một mình, tôi hỏi một sư chùa lập năm nào, nghe xong tôi tròn xoe mắt: cổ đến vậy sao? Sau này được xem qua các chùa ở Sóc Trăng, thậm chí ở quê tôi, ngôi chùa Phù Ly, thấy nhiều chùa đều được thành lập từ rất lâu đời. Tôi nghĩ chắc người ta ghi lại năm lập chùa chứ không phải bản thân của kiến trúc ngôi chùa đang tồn tại được làm từ năm đó, vì các cuộc chiến tranh triền miên của đất nước mình, hay thời tiết khắc nghiệt của vùng nhiệt đới ẩm này, mọi công trình gỗ, gạch thô sơ đều bị hủy hoại gần như tất cả. Vậy các ghi chép về lịch sử chùa của bà con Khmer nếu đúng như tôi đọc được sẽ là đều quí giá biết bao! Tôi từng có lúc để tâm nhằm dựng lại gia phả cho gia đình, khi bắt đầu tìm kiếm số liệu năm sinh, năm mất của tổ tiên vài đời trước, mới biết mình bước vào ngõ cụt không lối ra! Phần lớn người thân hai ba đời trước không để lại một giấy tờ nào về các dữ kiện sinh, mất, quê quán... Những sinh viên, nhà nghiên cứu xã hội có thể đào sâu kho tư liệu vô giá này cho các công trình khoa học của mình. Chỉ cần học một khóa chữ và tiếng Khmer, các nhà nghiên cứu có thể đào sâu hơn.

Tôi kết thúc chuyến nghỉ 2/9 lần này bằng mấy hình panorama chùa Khmer phần lớn tôi mới có dịp ghé lần đầu tiên; biết thêm được cây hồng nhung cũng lần đầu tiên trong đời. Tôi cũng mang về một cây lê-ki-ma vốn không xa lạ gì với tôi ngay từ hồi tôi còn nhỏ (cây này vốn là một trong những cây đã nuôi tôi lớn- má tôi bán trái của chúng hàng ngày để có chút tiền nuôi mấy anh em chúng tôi ăn học), nay tôi sưu tầm lại đem về Cà Mau không phải vì kí ức xưa mà vì đọc thấy những giá trị dinh dưỡng tốt của nó. Tôi cũng mang về lần này 14 nhánh đọt mai Giảo Thủ Đức lấy từ vườn cây cảnh của giáo Út. Từ mấy nhánh này, tôi đem thực hiện cho chừng 20 chỗ ghép cho mấy cây mai vườn. Tôi mong chỉ 1/3 số này có kết quả là tốt lắm rồi...(Việc ghép này dĩ nhiên lấy từ 14 nhát đọt được mang về Cà Mau: có vài nhánh hơi to có nhánh con tôi cũng tận dụng; hoặc nhánh hơi dài tôi chia đôi dùng cho hai chỗ ghép nên tổng số chỗ ghép có khoảng 20 hay hơn... Việc này được làm các ngày thứ Ba, thứ Tư và thứ Năm (3,4,5/9/2018), mỗi ngày ghép vài nhánh, do chỉ rảnh được chút xíu thời gian buổi chiều. Gốc ghép là ba cây mai khác nhau ở vườn tôi: cây mai tứ quí vốn đã được ghép vài cành mai giảo từ anh Ân (giảo gai) có hoa tôi không thích bằng hoa giảo Thủ Đức của Út, và cây mai vàng năm cánh sát nhà Thúy, cây thứ ba là cây mai vàng sát ngoài cổng vào đã có gốc khá to tôi  muốn cải tạo lại để nó cho hoa tốt hơn).
Môt số ảnh Panorama các chùa đã tham quan
Chùa Dơi
Doi Pagoda, Soc Trang Province, Viet Nam
Chùa Khleng

Khleang Pagoda in Soc Trang Province, Viet Nam
Chùa Som-rong

Somrong Pagoda, Soc Trang Province, Viet Nam
Chùa Đất Sét
Xem Chùa Đất Sét
Chùa Phù Ly
Xem Chùa Phù Ly
Cuối cùng, tôi xin ghi lại các điểm đã đến ở Sóc Trăng trên bản đồ Google như sau.

Kết thúc chuyến đi Phú Quốc 2018

Lấy vé xong, chúng tôi còn thời gian khá dài trước khi tàu chạy, nên chúng tôi tìm chỗ uống cafe và nghỉ ngơi sau chặng đường dài hơn 100 km. Cái quán Cánh Bườm tôi thấy lúc nãy trên đường sang phòng vé có vẻ là quán café lý tưởng: nó nằm một mặt nhìn ra biển ngay cửa sông, còn bên trong của nó là ngay ngoài góc quẹo. Quán thiết kế phần lớn là ngoài trời dưới tán cây mát rượi, lại đi hệ thống phun sương giảm nhiệt, nên dù trời đã bắt đầu nóng bức lên, khi tôi ngồi vào bàn vẫn thấy không khí mát mẻ. Vợ tôi gọi hai li café, còn tôi sau khi ổn định chỗ ngồi thì đi một vòng quán ra mé ngoài cùng giáp với biển. Tại đó tôi thấy có ít nhất ba bốn tay phó nhòm đang dụ chim biển để chụp hình. Họ quảy theo dàn máy quá chuyên nghiệp với ống tele đắt tiền, nhưng có lẽ họ là dân chơi ảnh hơn là phóng viên. Một người phục vụ việc ném mồi cho chim: khi thấy mồi, chúng nhào lại giành ăn, vẫy cánh bay để tranh nhau miếng mồi, cũng là lúc mấy bác thợ canh để chụp.

The Sail Coffee, a scenic and tasty coffee in Kien Giang, Viet Nam

Sau li café và ngồi thư giản, chúng tôi tìm đến quán cơm Cô Bắc mà lần trước cách đây 3 năm chúng tôi có ghé qua: một quán bình dân phục với nhiều thực khách là dân văn phòng hoặc người vãng lai rất đông. Tại đây có rất nhiều món ăn trưng bày trong tủ kính, bạn chọn món mình thích rồi ngồi ở bàn, họ sẽ mang đến. Chúng tôi dùng cơm phần gồm cơm, canh, cá kho và món xào. Khi tính tiền người ta bảo 80.000 đồng, một giá rất mềm so chất lượng bữa cơm chúng tôi dùng.

Dùng cơm xong vẫn còn hơi sớm, tôi đảo một vòng ven biển, chụp mấy hình rồi lại tìm quán café ngồi tiếp, lần này là một quán võng nhìn ra bờ biển ở cùng khu với quán cơm, nghĩa là bên này cầu 3/2. Tôi thấy nó kẹp giữa Metro Phú Quốc (mặt sau) và một quán cơm với nhiều cây xanh (phần hông sau giáp với Metro nên chỉ thấy họ chất pallet rỗng, với xe nâng thỉnh thoảng chạy tới lui sắp xếp chúng). Đây là quán võng nên buổi trưa có rất nhiều xe đậu, chắc khách là dân vãng lai hay đi làm, hội họp gì đó, đang nằm võng chờ đến giờ làm buổi chiều cũng nên? Chúng tôi ngồi uống nước chờ cho đến gần giờ tàu đi (1:10 phúp PM) thì quày sang bến. Tôi chạy thẳng đến nhà chờ thì khách đã đông nghẹt hành khách đang chờ để xuống tàu. Tôi tranh thủ đến bên anh nhân viên hãng tàu Superdong, nói rõ ý mang xe theo, nhưng do đăng ký chưa được nên cần phải chờ đến giờ chót mới biết. Tôi hỏi liệu có chỗ không, thì anh ta bảo phải giờ chót mới biết (đây là "thủ thuật" của họ chăng, trong khi rõ ràng họ có thể nói chắc chắn là không có chỗ!). Giờ chót có nghĩa là 1 giờ hay 1 giờ 5 phút? Nếu giờ đó mới biết mà không gửi được thì tôi phải gửi lại bãi này giữa nắng chói chang chứ còn cách nào khác hơn? Rồi khi đó cũng phải viết phiếu, đóng tiền, khâu này mất bao nhiêu thời gian? Sau khi suy nghĩ thế, tôi liền quyết định nhanh: phải gửi xe lại ở một bãi trong cùng khu vực đó nhưng ở một góc có cây xăng, và khi sang Phú Quốc thì thuê xe bên đó để đi lại trong mấy ngày nhàn du Phú Quốc (chuyến 2015 tôi ra từ Hà Tiên và có mua vé kèm cả đăng gửi xe 2 bánh. Ở Hà Tiên xem ra gửi xe 2 bánh dễ hơn, vì ngoài Superdong còn có phà chở được rất nhiều xe hơi và xe hai bánh nên ít bị cảnh này). Khi tôi quay lại để xuống tàu thì vợ chồng tôi có lẽ là một trong số ít hành khách lên tàu sau cùng của chuyến đi đó.

Nhà chờ tàu quá chật hẹp

Nhìn cảnh nhốn nháo hỗn loạn ở bến tàu Superdong này tôi không thể không nghĩ đến cảnh nhanh nhẹn nhưng gọn gàng tại các nhà ga Shinkansen ở Nhật (tàu điện cao tốc). Tàu có nhiều cửa, vé tàu của bạn có ghi bục đứng tương ứng với cửa lên xe, khi xe đổ bạn chỉ việc bước lên là xong, cho nên Shinkansen tự hào ít khi nào chậm đến 1 phút, và thường là nó vào và ra đúng giờ. Có cách nào đó để các bến xe, tàu Việt Nam có một cung cách hiệu quả, nhanh nhẹn, văn minh, lịch sự hơn cảnh tàu xe bát nháo này không? Chẳng hạn như có được nhà chờ thoáng đãng, rộng rãi và mát mẻ, lên xuống tàu hiệu quả và trật tự hơn?


Ổn định chỗ ngồi ở tầng dưới xong, cuối cùng tàu cũng nổ máy và xuất bến lúc khoảng 1:20, nghĩa là trễ khoảng 10 phút so lịch chạy.

Trong thời gian tàu chạy, nhân viên tàu có phát khăn và nước uống, và một anh khác có chào mời mua vé xe buýt về Dương Đông. Tôi biết là lịch trình tàu sẽ ghé cầu tàu bãi Vòng, tức bên Đông của đảo, trong khi Dương Đông nằm bờ Tây của đảo. Khoảng từ bến tàu này đến khách sạn tôi đăng ký là 12,6 km, và khi đến tôi phải chọn cách nào đi đây? Taxi, xe ôm, hay xe buýt? Tôi cuối cùng chọn xe buýt, của cùng hãng Superdong này, với giá vé 30.000 đ/người cho khoảng cách đó.

Thế là lịch đi đứng cho đến khách sạn đã xong. Khi tàu chạy một đỗi và khi nhận nước, khăn, mua vé xe buýt Superdong của cậu nhân viên bán xong, tôi hỏi anh ta: "Tôi có thể lên mui tàu để xem phong cảnh phải không?" thì được cho biết là sau khi anh ta hoàn tất công  việc thì sẽ lên mở cửa cho mọi người lên đó. Tôi hỏi điều này vì mấy lần đi trước tôi đều có lên mui vốn có dành một phần phía sau tầng trên mui để hành khách ra hút thuốc hoặc ngắm cảnh. Thực tế một phần cánh đàn ông lên đó là để hút thuốc lá, nhưng một phần không nhỏ là để ngắm cảnh bên ngoài, nhất là các du khách da trắng thường lên ngồi phơi nắng và ngắm cảnh. Khi liên tưởng các cô gái Việt Nam đi đâu cũng trùm mặt, cổ (với khẩu trang kín mặt và khăn quấn kín cổ), chân, tay (với vớ, găng tay và gần đây, với tấm vải lớn quấn kín phần từ hông tới chân như chiếc xà rong hở) thì tôi thấy mấy cô Tây hoàn toàn ngược lại: mặt, đầu, chân tay đều không đội, mang bất cứ gì thêm ngoài những thứ cần thiết là trang phục bình thường. Liệu có phải chúng ta sống trong môi trường dơ bẩn đến mức ra đường là phải mang khẩu trang, chùm kín đầu, cổ, quấn tấm vải kín cả phần hông, chân, trong khi thời tiết nước mình gần như thời tiết của vùng xích đạo?

Phao không một chữ Việt nào

Đứng trên boong tàu nghe gió thổi vù vù một hồi tôi quay xuống. Ở phần sân ngắm cảnh, tức phần sàn ngoài tàu cho du khách đứng ngắm cảnh này có hai phần: một phần bằng với sàn của tầng trên cho hành khách, và một phần nhô cao hơn phía ngoài cùng của đuôi tàu. Có một quày nhỏ bán nước uống hay những món linh tinh. Hai bên tàu chỗ tiếp giáp giữa phần sàn thấp và sản cao có đặt hai thiết bị cấp cứu là thuyền hơi đặt trong hai thùng tròn bằng kim loại. Toàn bộ chữ ghi trên hai thùng này là tiếng Hoa và tiếng Anh, và tôi cố công tìm nhưng không thấy một chữ Việt Nam nào ghi rõ công dụng và cách sử dụng thiết bị này khi có sự cố. Tại sao một thuyền cao tốc chở phần lớn người đi là người Việt Nam, và đa số đều không đọc, hiểu hai thứ tiếng kia lại không được chỉ dẫn bằng thứ tiếng của mình? Tôi nghĩ Superdong phải biết họ đang phục vụ khách hàng nào là chính, và biết đặt trân trọng những dòng chữ hướng dẫn lên hai phao cứu sinh kia. Đấy là thái độ tự trọng và trân trọng khách hàng của họ, đấy mới là business!

Tôi trở về ghế của mình ở tầng hành khách phía dưới tàu, ngồi chờ tiếp cho đến khi tàu cập bến, vốn được ghi là 2 giờ 15 phút cho hành trình Kiên Giang- PHú Quốc (Bãi Vòng), nhưng thực tế chuyến tôi đi có lẽ hơi lâu hơn, vì khởi hành lúc 13:20 mà đến Phú Quốc (Bãi Vòng) lúc 15:40 phút. "Không có gì phải vội vàng", vợ tôi nhắc nhở, ý nói nhường cho khách lên rồi mình sẽ lên sau. Cái thói quen cứ lách mình vượt lên người đứng trước nếu có thể của người VN không biết đến thế hệ nào mới cải thiện được, vì tôi thấy cảnh những thanh niên cứ chèn qua tôi để cố bước lên trước mà chẳng màng tôi là lão già trên 60 rồi! Thấy mà đỏ mặt cho cái xấu mà biết bao thế hệ rồi nền giáo dục này chưa làm gì được. Nhớ thuở nhỏ học cấp hai, cấp ba (thập niên 1960), những người thày của tôi thường nói câu "thế hệ của thày là bỏ đi rồi, chính các em mới là tương lai của đất nước!". Nhưng thế hệ của chúng tôi đã hết, đã nhiều thế hệ nữa nối tiếp nhau thay, cái nhận định xưa của các thày của tôi vẫn chưa thành hiện thực được!

Lên khỏi tàu chúng tôi thấy ngay có hai xe buýt Superdong đậu sẵn trên cầu tàu chờ khách. Chúng tôi hỏi nhân viên chiếc nào sẽ chạy, và lên xe theo xác nhận của cậu này. Khi xe chạy người phụ xế đến từng người để hỏi điểm xuống của khách, khi đến lượt mình, tôi nói là sẽ xuống ở Thái Hoàng Gia (chà, tôi thấy tiếng Anh ghi "oách" là Thai Royal Hotel, cái này nếu dịch ngược lần nữa chắc nó thành Khách sạn Hoàng Gia Thái Lan mất!). Chỉ cần nói tên khách sạn là anh nhân viên biết ngay.

Khi anh phụ xe cho biết điểm dừng để xuống Thái Hoàng Gia sắp đến, chúng tôi trong tư thế sẵn sàng. Mặc dù dễ dàng thấy bảng hiệu từ ngoài đường chính, khách sạn 4 tầng Thái Hoàng Gia nằm trong con hẽm đủ rộng cho xe 7 chỗ vào được và cách đường chính 30/4 khoảng 50 mét. Từ bên phải đường, sau khi xuống xe, chúng tôi phải qua lộ và lội bộ tiếp để vào khách sạn. Khi đến quảy để nhận phòng tôi nói sơ qua phòng đã đặt bữa trước với tên tôi, cô gái trực quày xem qua sổ rồi hỏi giấy CMND của chúng tôi và nhanh chóng giao chìa khóa phòng 204. Mặc dù qui mô khách sạn là vừa phải, nó cũng có thang máy, và cô trực quày nói với chúng tôi "cô chú có thể đi thanh máy lên". Tôi thấy phòng tầng 2 chỉ bước mấy bậc là tới chẳng cần gì phải đi thang máy, nhưng vợ tôi thì bảo đang đi mệt tội gì phải leo, nên tôi cũng cùng đi.

Căn phòng tôi ở rộng khoảng 4 x 4 m, với giường đôi, tủ quần áo, bàn viết, tủ lạnh, bàn uống nước, TV phẳng tinh thể lỏng nhìn ra phía đường chinh. Phòng vệ sinh có nước nóng lạnh, giữa chỗ tắm và bàn cầu có vách kính chống nước văng, nói chung tình trạng vệ sinh là tốt, và phòng ốc cũng mới và được chăm sóc bảo quản gọn gàng. Cửa dùng thẻ từ và hệ thống điện của phòng hoạt động sau khi ghim thẻ vào khe mở điện chuyên dùng cho khách sạn.

Sau khi tắm rửa và nghỉ ngơi sau chuyến đi dài vừa đường bộ vừa đường thủy, chúng tôi xuống quày thuê chiếc 2 bánh. Em trai phục vụ cho biết có 2 loại là tay ga và xe số, tôi chọn loại nào. Tôi chọn xe tay ga, thì em lại cho biết hiện còn 2 chiếc, một là Yamaha 135cc, chiếc kia là Airblade tôi chọn loại nào? Tôi nói chọn chiếc Airblade, và nhận xe rồi chạy tìm chỗ ăn chiều. Điểm đến là quán hải sản Ốc đồng giá quen thuộc mà lần trước chúng tôi cũng thường ra ăn. Điểm đặc biệt ở đây là các món đều (đa số) đồng giá: 60.000 đ/ đĩa (hình như năm 2015 giá đó là 50.000 nếu tôi nhớ không sai). Dĩ nhiên một vài món không theo qui luật chung này, đó là các món có giá nguyên liệu đắt, ví dụ như ốc hương, ghẹ v.v.. (ở quày có ghi rõ giá nên người gọi không thể nhầm). Có lẽ lúc này chưa phải mùa ghẹ nên dĩa ghẹ 3 lạng họ tính là 150.000 đ (có nghĩa là 500.000 đ/kg). Đối với xứ biển bỏ ra 500.000 đ/kg để ăn ghẹ là điều không hợp lý lắm...

Khách tìm chỗ ngồi...

Tôi có mang theo máy ảnh, ban đầu định chụp mặt trời khi lặn, nhưng vì chúng tôi ra hơi trễ, khi đặt chân máy và máy ảnh lên xong thì ... mặt trời bị cụm mây chiều che mất! Tôi chỉ còn cách hướng máy ảnh mình để chụp Dinh Cậu. Mặc dù kế bên dinh Cậu có tấm bảng công nhận di tích thắng cảnh Dinh Cậu, nhưng theo tôi, Dinh Cậu nếu có ý nghĩa gì thì đó là ý nghĩa cho những ai nặng lòng tín ngưỡng, còn với mắt du khách bình thường, nó chỉ là cái miếu xi măng nhỏ bên mấy tảng đá vôi (?) lô nhô ở một góc bờ biển Dương Đông này. Về qui mô, vẻ đẹp của một công trình kiến trúc, hay bề dầy lịch sử, theo ý tôi, Dinh Cậu thật chẳng có ý nghĩa bao nhiêu.

Sau khi no nê hải sản và một đĩa mì xào, chúng tôi quày về khách sạn nghỉ qua đêm Phú Quốc đầu tiên như kế hoạch đã lên.

NGÀY THỨ HAI Ở PHÚ QUỐC (13/4/2018)
Bốn giờ kém 10 điện thoại báo thức reo, và tôi nhanh chóng đứng dậy. Sau khi làm vệ sinh sáng, tôi lấy cái đồng hồ thể thao tomtom Runner, ra khỏi khách sạn và bắt đầu chạy về phía biển. Tôi lên lịch trình là  sẽ chạy về phía chợ Dương Đông, nghĩa là qua cầu Nguyễn Trung Trực liền rẻ trái, chạy ngang chợ. Lý do tôi chọn đường này là... ở lần đi trước, và cho đến lần này, tôi chưa bao giờ đặt ra lịch trình đi chợ Dương Đông! Vậy tranh thủ chạy thể dục sáng này để đảo một vòng chợ để có khái niệm về cái chợ của huyện đảo này, nếu sau này nó ai hỏi cũng có thể nói là mình đã từng đi một lần rối!

Thế nhưng khi chạy hết chợ, đến đường vòng lên để quày ra Nguyễn Trung Trực quay về, tôi hơi thất vọng vì đã chọn. Lý do là cũng như vô số cái chợ "truyền thống" khác, chợ Dương Đông cũng không mấy sạch, đẹp, và cảnh khá hỗn độn của chợ sớm đang chuẩn bị cho một ngày mua bán mới. Chạy thể dục trong điều kiện này là sai lầm, vì bầu không khí đó đâu có béo bổ gì cho sức khỏe mà tập ở đây?

Dù sao ấy cũng là sự chọn lựa; cái được là chạy qua cho biết, cái mất chính là thiếu không khí trong lành buổi sáng. Dẫu sao việc này được bù lại ở quãng đường tiếp theo sau khi quay lại chạy ngược về phía Trần Hưng Đạo qua một loại các resorts và hotel ven biển, từ anh năm sao bị cắt đầu là khách sạn Seashell. Tôi chạy đến gần hết đoạn đường sầm uất ven biển này rồi quay về tắm biển ở Dinh Cậu. Tại đây nhìn xéo qua Seashell rất gần. Tôi biết nói thế nào về Sea shell? Ở Phú quốc này, không phải chỉ có Sea Shell, với hình dáng mà người ta gọi là hình con thuyền nhiều tầng, hoặc có thể dựa theo tên của nó, hình nhiều lớp sò biển há miệng. Nếu ở Dương Đông, đường Trần Hưng Đạo phía ngoài biến, tức phía tay phải nếu từ Dinh Cậu đi về phía sân bay, các resort và khách sạn đã há mồm cắn hết phía biển. Tôi vẫn nghĩ biển không phải của resort hay khách sạn năm sao hay ông chủ của nó, biển phải của mọi người dân, trước hết là của người dân Phú Quốc, rồi người dân của cả nước nếu họ đặt chân đến đây. Tại sao trong phần trách nhiệm xã hội khi người ta thẩm tra các doanh nghiệp thủy sản, có phần câu hỏi doanh nghiệp của bạn có che lấn hết mặt biển làm ảnh hưởng đến sinh kế của dân chúng địa phương không, thì ở đây, giữa chốn đô thị- dù chỉ là cái huyện- các doanh nghiệp du lịch, khách sạn, lại nghiễm nhiên có quyền đó? Trãi nghiệm lần này của tôi với Phú Quốc để lại một ký ức nặng nề, đầu tiên là với Vincom với phần lớn Bãi Dài, hay sự xóa sổ của bãi Khem với các JW Marriot Phú Quốc, Premier Phu Quoc Resort. Chạy xe ra bãi Khem tôi tưởng lần đầu mình sẽ thấy một bãi biển đẹp vì ... xa Dương Đông, nhưng thực tế các resort này đã chiếm hết rồi: bên trải đường ra là Marriot, bên phải thì vây thiếc bịt bùng cho một công trình hẳn là một resort nào đó là lần sau tôi sẽ thấy bảng tên. Đường nào ra làng chài lưới? Tôi quày xe ra với ý nghĩ rồi đây tất cả bãi biển Phú Quốc sẽ là của ông X, ông Y đại gia nào đó!

Sau khi tắm biển và chạy bộ về, tôi chuẩn bị lên đường cho ngày chính thứ nhất  của chuyến đi Phú Quốc lần này: đảo quanh Bắc Đảo, mà mục tiêu chính của tôi la tham quan khu vườn thú và khu Sarafi Phú Quốc của ông lớn Vincom.

Nhưng trước hết là đi ăn sáng và chuẩn bị một ít đồ lương thực dự trữ, gồm bánh mì, một số đồ hộp, nước chai để mang theo.

Tôi chọn quá mì 3 năm trước đã từng ghé qua là Vân Ký. Đây trước hết là quán mì của dân thổ địa, gồm cả công chức, giới làm việc, và người dân ở đây. Giá phải chăng, mì ngon, chất lượng. Bạn phải chuẩn bị tư thế là có thể không còn bàn trống cho bạn, nếu đi ngay vào giờ cao điểm. Dù sao hãy kiên nhẫn một chút, bạn có thể chờ bàn. Một khi đã ngồi thì việc phục vụ là chóng vánh vô cùng. Khi ngồi bàn, vợ tôi thấy hai chữ Vân Ký bằng chữ Tàu kèm hai bên chữ Việt, có hỏi tôi là hai chữ gì đọc được không. Tôi bảo là Vân Ký, viết theo phồn thể. Phồn thể có nghĩa là Tàu cũ (người Hoa sang VN từ trước 1975), Tàu Đài Loan, tàu Singapore chứ không phải Tàu đỏ. Mặc dù biết là Tàu nào cũng là Tàu, nhưng Tàu đỏ gợi cho tôi cảnh mấy binh sĩ công binh Gạc Ma đang ngụp lặn khuân đá để xây đảo thị bị bắn chết những bia thịt mà lại bị dấu diếm bởi nhà nước họ phục vụ!

Sau khi dùng sáng xong chúng tôi mua đồ mang theo ở đầu đường Nguyễn Trung Trực, rồi trực chỉ hướng Bắc đảo. Tôi theo Nguyễn Trung Trực đến ngã ba CMT8 thì quẹo sang đường này để sang đường có tên là T45 (lẽ ra đi ngay từ chỗ giao nhau của đường này với N. T. Trực thì nhanh hơn nhiều). Tôi cứ trực chạy, hai bên đường thỉnh thoảng tôi chỉ trỏ cho vợ để ý cảnh san lấp mặt bằng, hay qua một vườn tiêu. Côn Đảo đang sốt đất, đi đâu cũng đất, nền...

Tính từ khi rẻ sang CMT8 đến chỗ lên xe buýt của Vincom ỏ chỗ bán vé là hơn 20 km. Khi gửi xe xong, tôi sang chỗ này thì vừa có chuyến buýt đưa vào  khu vườn thú. Tôi hỏi vào trong đó mua vé hay mua ở đây, thì một nhân viên Vincom nói vào trong đó mua cũng có quày.

Để vào khu vườn thú từ phòng vé ngoài bạn lên xe buýt của Vincom đi 3,3 km nữa. Xe chạy xuyên rừng, cho thấy Vincom đã phá rừng để tạo khu vườn thú này. Giang sơn của Vincom ở Phú Quốc là gần hết bãi Dài, một bãi biển được cho là đẹp nhất đảo bởi dân mạng, nhưng vì tôi chưa đi trước đây nên không biết nó đẹp thế nào. Ngay cả chuyến này, chúng tôi không có kế hoạch vào khu vui chơi, nên cũng không thể xuống biến được. Giờ đây, bạn phải mua dịch vụ nào đó của Vincom thì mới có cơ hội xem biển này! Bên kia đường là khu vườn thú, như đã nói, được xây trong khu rừng. Vincom đã được cho phép dùng bao nhiêu ngàn hecta khu rừng này cũng như phía Bải Dài chắc không ai biết, nhưng phải nói nó lớn lắm, và những gì họ xây dựng phải nói cũng thuộc loại đầu tư lớn lao. Bạn phải chọn lựa, hoặc là cho nhà đầu tư tầm cỡ như Vimcom, hoặc giữ biển hoang sơ như trước đây với những làng chài. Chọn lựa nào của có cái hay, cái dỡ của nó...

Vé vào Vincom được bán kết hợp nếu bạn có ý định đi đủ cả hai khu vườn thú và vui chơi, khi đó sẽ có miễn giảm, còn nếu đi một bên thì gía sẽ khác. Riêng vườn thú là khu tôi đi có giá vé / người lớn là 600.000 đ (có giảm cho người Kiên Giang), và nghe đâu khu Vinpearl giá là 500.000 (nếu mua combo còn 900.000 đ). Vườn thú chia làm 2 khu: khu nuôi nhốt thú bình thường cho du khách đi xem và khu Sarafi. Khu Sarafi là khu tham quan bằng xe kín chở một vòng để xem chủ yếu là thú dữ. Ở khu thú thường, bạn có thể đăng ký xe điện chở khoảng 10 người với giá hình như 600.000 đ. Nếu bạn đi lẻ, thì có thể chờ kết hợp những người như bạn, hay bạn tự đi, khi đó phải trả đủ số tiền / chuyến xe. Nên lưu ý là 9 giờ sáng khu vườn thú mới mở cửa đón khác, và khi bạn vào đó đã trưa nắng nóng, lại là khu đồi nhấp nhô nên sẽ làm người bạn nóng lên, mô hổi nhiều rất khó chịu. Nhiều bạn vì vậy chọn thuê xe điện đi với giá đắt nếu chia cho số người ít ỏi vì đi lẻ.

Chúng tôi cũng đi một phần của khu ngoài, rồi vào khu trong (khu sarafi), leo xe để đi một vòng cho biết. Các chú thú dữ ở khu này được nhốt trong những rào dây kẽm cao, ở rào lại có thêm lưới điện phòng chúng leo trèo lên. Ở một khu thú dữ đặc biệt có tháp canh, có lẽ để xem khi nào mở cửa cho xe vào cho thuận tiện?

Trong khu này có nhiều loài đã nằm trong sách đỏ, mà gía trị nhất (do cái sừng của nó theo quan niệm Tàu) là con tê giác. Nếu như xưa nay bạn chỉ có thể thấy nó ở phim ảnh, thì chuyến đi Sarafi này sẽ cho bạn xem nó bằng chính mắt mình!

Cuốc xe vòng Sarafi cũng nhanh, chẳng mấy xe đã quày đến chỗ đã xuất phát. Chúng tôi xuống lội bộ dần ra cổng theo một đường khác để ngắm những chú thú, nhiều chú tôi chỉ mới được xem lần đầu như các loại linh dương khác nhau.

Chúng tôi di chuyển ra cổng và hỏi phương tiện trở ra. Nhân viên bảo chờ xe buýt ra, và chúng tôi chờ một chút sau thì lên xe trở ra bến xe buýt chính ở đườgn vào khu vơi chơi (Vinpearl).

Sau khi lấy xe, tôi lại trực chỉ hướng Bắc đảo, với mục tiêu là ra quán Biên Hải (của người xưng là Út Trà Đá). Dựng xe xong, chúng tôi vào. Vẫn cảnh như xưa, căn nhà cũ không mấy thay đổi, dù mỗi ngày lượng khách du lịch vào quán vẫn nườm nượp như mọi khi. Tôi chọn bạn ở góc ngoài sát biển và gần sân khấu của quán, gọi cơm canh chua và một món mặn, cùng 3 lon bia giải khát. Bữa ăn này tính tiền tôi trả là trên bốn trăm ngàn đồng.

Sau khi ăn xong chúng tôi lại lên đường đi tiếp. Vợ tôi hỏi sẽ đi đâu sau đó, tôi bão là đi làng bè, là điểm tôi chưa hề đi lần nào, chỉ nghe giới thiệu qua báo, hay bài viết ở mạng. Đường đi ra quán này phải chạy con đường rãi đá, đất đỏ xuyên rừng lần trước chúng tôi đã từng đi, và nay vẫn giống như thế. Nhiều đoạn đường rừng gần như nguyên sinh, che kín cả lối đi, gió mát lạnh. Biển rừng với làn gió mát này ngày càng teo lại với sự tàn phá khủng khiếp của con người. Hãy tận hưởng khi còn cơ hội....

Rạch Vẹm là con rạch nhỏ, mà ở đầu rạch có một xóm chài nhỏ. Khi tôi vào đó, một cậu trai đang đánh bài chạy ra hỏi chúng tôi có đi bè chơi không? Chúng tôi hỏi sơ qua thì biết có nhiều bè như thế ngoài biển, chúng tôi có thể ra đó tắm lội tùy thích, chỉ khi ăn uống gì đó mới tính tiền... Dĩ nhiên đó cũng là mục đích của chúng tôi, nên tôi đã đồng ý đi ra bè câu ta. Chúng tôi ra bè nằm võng nghỉ ngơi ở một góc, còn góc kia có một nhóm du khách đang nhậu. Tôi bảo cậu bé ở bè khoảng 4 giờ làm cho chúng tôi món ốc nhảy và mực hấp, cùng vài lon bia uống, còn bây giờ thì chúng tôi xin phép nghỉ ngơi một chút.

Nói là nghỉ ngơi chứ chỉ nằm xuống ít lâu đã thấy nắng chiều dần đến, nên chúng tôi nhắc cậu phục vụ mang thức ăn uống ra. Đặc biệt ở đây ốc nhảy con rất to nhưng không được tươi lắm, riêng mực nó mang cho chúng tôi 1/2 kg tươi rói. Tôi ăn ngon lành và  no nê với nửa kg mực (vợ tôi chỉ ăn một ít). Vâng, chưa bao giờ có gì ngon bằng thực phẩm tươi, và con mực tại đây đúng là một món trong số đó.

Rạch Vẹm	Chòi trên biển

Sau khi dùng xong chúng tôi tính tiền rồi lên bờ lấy xe ra về. Kế hoạch tôi là hướng ra bãi Thơm, rồi vòng xuống Hàm Ninh, chạy đường Đông đảo, mà lần trước (2015) tôi biết chỉ có đường rãi đá cùng đất đỏ. Tôi thấy trên bản đồ Google đường này được vẽ và tô màu vàng, cho thấy nó là ô tô đường chính và đã hoàn chỉnh. Chính cái cảm nhận này đã làm tôi bị sai suýt chút nữa phải quay lại về đường cũ.

Đoạn đầu của con đường này xưa là đường rả đá đổ đất đỏ, nay đã được sửa lại là đường xi măng, có chiều rộng khoảng 7-8 m, và trông hoàn toàn còn mới, có nghĩa là nó chỉ được hoạn thành gần đây thôi. Trời đã khá chiều, nếu lỡ có nhầm đường (nếu đường này chưa thông với Hàm Ninh. Đi được khoảng 2/3 đường rõ ràng nỗi lo của tôi dần rõ: bắt đầu có những đoạn người ta mới làm có 1/2 con đường (có nghĩa là mới đổ bê tông phân nửa con đường), hoặc cũng có chỗ đã đổ xong, nhưng còn để chướng ngại vật là cành cây của phần chưa cho đi (chứng tỏ mới đổ xi măng gần đây, hạn chế đi lại để chờ đường đủ độ cứng). Tôi lo lắng dừng lại hỏi một anh, có  vẻ như của đội thi công đường, rằng có thể chạy xe về Hàm Ninh được không. Anh khẳng định là có thể chạy được. Tôi an tâm chạy tiếp, và suốt đoạn còn lại con đường nham nhở như thế, tức có chỗ làm chưa xong, xong 1/2 hay chỉ trơ đất đỏ! Trời mỗi lúc một tối, và tôi để chỗ gặp đường ra Hàm Ninh khi trời hoàn toàn tối. Quả là một kinh nghiệm khó quên!

Bữa ăn hải sản ngoài nhà bè quá no nê, và về đến nhà khá mệt, chúng tôi chọn cách đi nghỉ sớm.

NGÀY THỨ HAI- NAM ĐẢO
Tôi vẫn dậy sớm cho chạy bộ 10 km, bắt đầu từ 4:30 sáng. Từ khách sạn tôi chạy thẳng xuống Dinh Cậu, rẻ qua Võ Thị Sáu để đổ vào Trần Hưng Đạo rồi trực chỉ hướng sân bay đến khi đủ chiều dài của 1/2 đường, tức 5 km thì quày lại hướng Dinh Cậu để tắm biển trước khi chạy về khách sạn. Cũng như hôm trước, bãi biển Dinh Cậu buổi sáng cũng có lác đác người dân địa phương lẫn vài khách tắm sớm. Sẽ có một ngày nào đó người dân địa phương cũng phải tìm cho mình một đường xuống biển khi mà nạn cắt bãi biển đưa cho nhà đầu tư cứ tiếp diễn. Nếu tôi là chính quyền địa phương, thì không bao giờ tôi lại cắt phần mặt hướng ra biển cho bất kỳ một công ty nào. Tất cả đều phải nằm phía trong đất liền của con đường ven biển này, để phần còn lai cho mọi người ai ai cũng có thể ngằm biển và tắm biển. Tôi không nghĩ nó làm cho bãi biển xấu đi mà ngược lại, làm cho phong cảnh trở nên đẹp đẽ, ngăn nắp hơn và nhất là dành biển cả cho mọi người dân của đảo được tiếp cận, cho dù là mưu sinh hay tắm biển, hưởng làn gió trong lành của biển thổi vào. Cái quyền này tôi thấy dân đảo bị tước dần: ở bãi Dài, bãi Khem, hòn Thơm, và nói như anh hướng dẫn du lịch tôi gặp tình ở làng bè Rạch Vẹm, "mình còn hưởng được biển này thì cứ hưởng, mai kia họ bán hết cho mấy nhà đầu tư lúc ấy thì đâu còn tự do hưởng nữa!" Tôi nhìn anh ta cười trừ.

Sau khi về tắm rửa xong, chúng tôi lại chuẩn bị cho ngày mới, lần này đi xuôi về Nam để đi cáp treo ra Hòn Thơm. Cả hai công trình Vincom Sarafi và cáp treo Hòn Thơm của Sun Group này đều có sau chuyến đi lần trước của tôi nên lần này chúng tôi tập trung hai điểm này là chính. Chương trình cho ngày thứ hai là sau khi đi Hòn Thơm xong, nếu thời gian còn, tôi sẽ ghé bãi Khem, bãi Sau và chùa Hộ Quốc. Tôi còn thậm chí đưa nhà tù giam cộng sản (như tấm biển ghi) nữa!

Hòm Thơm đang trong giai đoạn xây dựng các công trình của Sun Group. Phần hoàn thành trước là cáp treo dài nhất thế giới này (7,8 km) như họ giới thiệu với chứng nhận kỷ lục về chiều dài này. Và họ sẽ xây khách sạn năm sao, những khu vui chơi hay thậm chí nghe đâu có cả casino nữa. Một mình, một chợ, tất cả đều do một nhà đầu tư quản lý. Khách ra muốn ăn thì có nhà hàng, muối tắm biển có bãi tắm, muốn ở có khách sạn..tất tần tật được phục vụ bởi một Sun Group, và dĩ nhiên, với cái giá tiền không phải của dân chài nghèo vào được!

Sau khi xuống khỏi cáp, chúng tôi phải đi bộ khoảng trăm mét mới đến ga xe điện chở chúng tôi xuống phía bãi tắm, nơi có nhà hàng phục vụ ăn uống hải sản. Rõ ràng mọi công trình đều đang được xây dựng, hoặc mới vừa xong từng phần, cỏ trồng còn chưa phủ đều. Chúng tôi xuống bãi tắm, vợ tôi hỏi một ghế thuê bao nhiều tiền thì được biết là 30.000 đ/ghế. Nhiều khách da trắng, tôi chú ý họ đều nói tiếng Nga cả. Có dịch vụ chở đi ngắm san hô, chạy bằng ca nô chở được 8-10 người với giá 2 triệu, và nghe đâu tour như vậy kéo dài trong 45 phút gì đó (ngắm san hô và câu cá). Nếu đi lẻ thì bạn có thể thuê cho nhóm bạn và chịu tiền hơi cao, nhưng nếu kết hợp được sẽ giảm bớt phí. Bạn cũng có thể đi dù kéo, với chi phí là 800.000 đ/người. Bạn sẽ được kéo một vòng ngoài bãi tắm. Trong thời gian có mặt tại đây có một cặp thanh niên khoảng 18-20 tuổi đi dịch vụ này, còn tôi chỉ tắm chừng 20 phút thì lên bờ tắm lại nước ngọt rồi mặc quần áo trở lên đầu cáp treo để ra về.. Vâng, chắc phải một vài năm nữa thì hòn Thơm mới dần đưa nhiều dịch vụ khác vào phục vụ, còn trước mắt tôi không thấy gì nhiều ngoài ngồi cáp và ra bãi tắm, khi đói thì vào nhà hàng ăn hải sản (tôi chưa biết mùi vị của hải sản tại đây!). Ngẫm nghĩ không còn gì nữa để chơi, tôi bàn với vợ quày về để đi tiếp các điểm như dự kiến.

BÃI KHEM CÒN ĐÂU?
Chỉ chạy quày ngược lại không bao lâu tôi thấy một con đường rộng rãi bên phải với nhiều tượng đá lạ khá đặc trưng. Tôi dừng lại xem ban đồ Google, đúng là đường rẻ vào bãi Khem. Nhưng không như tôi nghĩ là nó vẫn còn phần nào đó làng chài nghèo nơi tôi có thể tắm và ăn hải sản của dân chài mang về, cuối đường này cho thấy mấy bảng chỉ đường vào khu resort Premier ở đường rẻ tay mặt, hay khách sạn cao cấp Marriot trước mắt, và bên trái thì là một khu được bao bọc bởi lớp rào là tấm tole kẽm vây kính một khu lớn. Ở khu này chỉ thấy công nhân mặc đồng phục chạy vào, có lẽ họ làm trong công trường phía trong hàng rào tấm kẽm kia. Đâu rồi làng chài bãi Khem? Tôi thất vọng quày ra, chạy tiếp ngược lên để tìm bãi tắm tiếp theo, mà các bài viết vẫn gọi là bãi tắm của dân địa phương.

Bãi Sau có đường dẫn vào không tốt như đường vào bãi Khem, và đoạn sau cùng dài chừng 100 m là đừng đất đỏ, cuối đường này là một quán ăn lợp lá, bên ngoài nó là bãi tắm. Tôi đứng sát bên ngoài hiên quán giáp với bãi biển để nhìn về tay trái xa hơn thấy còn vài quán nữa, chắc cũng tương tự như quán này, nhưng vì chưa đến nên không biết có tốt hơn không, riêng quán này có vẻ cũ kỷ, không được bảo quản, tu bổ tốt. Đều này càng lộ rõ hơn khi chúng tôi gọi thức ăn cho bữa trưa của chúng tôi: cơm, canh chua, cá kho và hai con ghẹ nhỏ cùng hai lon bia mà khi đem ra, có lẽ mùi tanh của ghẹ đã hấp dẫn một đàn ruồi xanh béo bự và bâu đông nghẹt đến mức vợ tôi nói thấy là muốn mửa. Tôi cố dùng tay xua ruồi, nhưng làm sao được. Vợ tôi này ra ý kiến là cho các vỏ ghe dùng xong vào một đĩa để xa đầu kia bàn để dụ chúng, khi đó chỗ thức ăn còn đang dùng sẽ bớt ruồi, và quả đúng như vậy.

Đến khi tính tiền cái hóa đơn của tôi tính ra đến hơn 800.000 đ! Tám trăm ngàn đồng cho bữa cơm phần hai người ăn, với các món vừa không tươi, vừa không ngon, quả là tôi đang mua cho mình bữa ăn tệ hại và đắt tiền nhất cho chuyến đi Phú Quốc lần này!