Từ Đá Dựng đến đền Thoại Ngọc Hầu ở Thoại Sơn

Núi Đá Dựng nằm sát biên giới Việt Nam- Campuchia tại Hà Tiên, bên phải đường nối từ Hà Tiên ra cửa khẩu biên giới.
Tôi biết Đá Dựng qua một bài thơ trong Hà Tiên Thập Cảnh, và bài liên quan đến núi này là Châu Nham Lạc Lộ. Sau này khi đọc tác phẩm Nghiên Cứu Hà Tiên của nhà biên khảo Trương Minh Đạt tôi tin là Đông Hồ và những người theo ông nghĩ Châu Nham Lạc Lộ nói về núi Đá Dựng là sai, và cái sai này có thể bắt đầu từ khi Đông Hồ, cũng là một nhà nghiên cứu lớp tiền bối của đất Hà Tiên đưa ra trong một bài báo của ông hồi nửa đầu thế kỷ 20. Dù sao, với văn chương xưa người ta không chú trọng sự rạch ròi địa lý mà chỉ ngâm vịnh cho có vần điệu và ý tứ, phần mô tả của thơ không đủ để ta kết luận một điều gì.

Xem Đá Dựng ở bản đồ lớn hơn
Vả chăng với khung cảnh xung quanh là đồng cỏ hoang hóa của thế kỷ thứ 18 còn đầy tôm cá nguyên sơn đó, việc vô vàn chim chóc sau khi đi ăn xong gom tụ về các núi để ngủ là chuyện quá bình thường, và bất kỳ núi nào trong các núi Hà Tiên cũng có thể là điểm đậu đó. Vậy thì việc Đá Dựng có phải là cảnh của Châu Nham Lạc Lộ hay không là không quan trọng. Điều đáng nói là ở chỗ ngọn núi đá vôi Đá Dựng này có rất nhiều hang động, rõ ràng cấu tạo bởi sự xâm thực của nước qua một thời gian lâu dài, đã hình thành các hang động này.
Hiện nay, ngành du lịch đã mở một con đường đi vòng quanh núi này, nối liền 14 động tiêu biểu đáng xem nhất để đưa vào chương trình cho khách tham quan. Ngày Thứ Bảy và Chủ nhật 20-21/10/2012 tôi đã bỏ ra một ngày rưởi để tham quan một số điểm thuộc Hà Tiên, Châu Đốc và An Giang, và điểm đầu tiên chính núi Đá Dựng này.
Tôi khởi hành chiều 20/10 sau khi dùng cơm trưa xong. Quảy theo cái túi đeo lưng nhỏ cùng vài thứ vật dụng theo hờ, tôi đã theo QL 63 về Kiên Giang rồi theo QL 80 về hướng Hà Tiên. Cơn mưa như trút nước ập xuống khi tôi vừa qua phà Tắc Cậu, và kéo dài mãi cho tới khi qua khỏi Hòn Đất khá xa. Do phải chạy chậm lại, ở đoạn này tôi đã chạy trong màn đêm rồi, và tự hỏi mình nên nghỉ lại khoảng Hòn Đất hay Kiên Lương? Tôi cứ cắm cuối chạy cho đến Kiên Lương, nơi không bị ảnh hưởng gì của trận mưa. Đồng hồ đã trên 8 giờ tối, tôi quyết định ăn cái gì đó tại thị trấn này rồi tìm nhà trọ hay khách sạn nào đó nghỉ.
Sau khi ăn xong và qua hỏi han mấy đứa bé chạy bàn, tôi chạy trờ tới khỏi chỗ ăn chừng trên trăm mét, ghé vào nhà nghỉ Kim Điền (60, QL 80, Kiên Lương- Phone: 3858 555) nghỉ với giá 170.000  đ/ đêm. Phòng ốc chả tệ mà cũng không sang, có máy lạnh. Tôi mệt nhoài nên tắm rửa xong là lên giường ngủ một giấc đến giờ báo thể dục (4:15' sáng).
Sáng ra, sau khi làm vệ sinh, tắm rửa tôi xuống thang  lầu trả phòng khi người trực còn ngủ. Tôi phải gọi dây để trả, và dắt xe ra đi khi Kiên Lương còn thưa người.
Sau khi qua cầu Hà Tiên, tôi theo thẳng QL 80 đi về phía cửa khẩu, ở địa phận xã Mỹ Đức, và đi chừng khoảng 3,7 km tính từ cầu Hà Tiên và khi gần sát Thạch Động như vẫn chưa đến đó, thì có con đường nhựa rẻ phải có bảng chỉ đường về núi Đá Dựng. Tôi cứ theo đường này chạy qua mấy ngọn núi nhỏ của cụm núi Thạch Động này đến ngọn núi trong cùng của con đường này là đã đến núi Đá Dựng.
Bạn cần lấy vé tham quan 5.000 đ/khách, nếu đi xe hai bánh cộng thêm 2.000 đ tiền gửi xe nữa là có thể tự do lên tham quan. Có lẽ nên nhắc thêm đối với người đi tham quan hang động: bạn nên thuê đèn pin nếu muốn xem xét kỹ càng các hang hốc này hơn. Riêng tôi chỉ muốn đi một vòng để có khái niệm chung chứ không chú ý lắm đến chi tiết các hang động này nên đã không thuê đèn pin mang theo, chỉ mua chai nước suối theo để giải khát. Cần nói là do đường tham quan là đường dốc núi, khi lên, khi xuống nên vận động cơ bắp rất cao, chỉ chừng 15 phút đi bạn đã toát đầy mồ hôi. Nếu đi cả con đường, và nếu bạn không dừng lại lâu ở đâu đó trong các hang động này hay nghỉ ngơi nhiều, thì thời gian đi hết mất chừng 1 giờ và tùy  người, có thể mồ hôi đủ làm ướt hết áo mặc!

Hình 1: Sơ đồ 14 hang động tại núi Đá Dựng
Tôi đã chụp hình tấm bảng hướng dẫn đặt sá chỗ đường lên tham qua, nó cung cấp chi tiết các hang động như sau:

TÊN HANG:

1. HANG MẸ SANH

2. HANG LÊ CÔNG GIA

3. HANG BIỆT ĐỘNG

4. HANG BỔNG LAI 

5. HANG 

6. HANG THẨN KIM QUY

7. HANG 

8. HANG

9. HANG KHỔ QUA

10. HANG TRỐNG NGỰC

11. HANG XÃ LỘC KỲ

12. HANG CỔNG TRỜI

13. HANG THÁC BẠC

14. HANG CHỈ HUY

CHIỀU DÀI GIỮA CÁC HANG

- Chân núi - Hang 1 22 mét

- Chân núi - Hang 2 89 mét

- Hang 2 - Hang Dơi 12 mét

- Hang 2 - Hang 4 107 mét

- Hang 4 - Hang 3 76 mét

- Hang 4 - Hang 5 119 mét

- Hang 5 - Hang 6 98 mét

- Hang 6 - Hang 7 35 mét

- Hang 7 - Hang 8 78 mét

- Hang 8 - Hang 9 42 mét

- Hang 9 - Hang 10 45 mét

- Hang 10 - Hang 11 49 mét

- Hang 11 - Hang 12 20 mét

- Hang 12 - Hang 13 42 mét

- Hang 13 - Hang 14 155 mét

- Hang 14 - Chẳn Núi : 161 mét

Có lẽ là quá nhiều để bạn có thể xem hết các hang. Thực tế du khách thường chỉ xem loáng qua một số hang, đặc biệt đối với những ai còn nặng lòng tín ngưỡng có thể đốt nhang lạy Phật, vì ít nhất tại hai hang tôi thấy có tượng Phật, rõ ra là một thứ tín ngưỡng ngây ngô kết hợp bởi sự u mê và tôn giáo. Thật ra có thể nói tại hầu hết các ngọn núi mà tôi có đi qua tại vùng này, lúc nào cũng thấy dáng dấp của tôn giáo, và người ta đi núi để lạy Phật chứ không phải để tham quan thắng cảnh! Còn đâu những ý tưởng thanh thoát của những bậc chân tu ngày xưa, họ lên núi để tránh cái ồn ào của thế sự, muốn được tĩnh yên để trầm tư mặc tưởng những ý nghĩa cao siêu của tôn giáo. Ngày nay, chính những nơi này đã cuốn sự ồn ào giả dối của đời thường lên tận chỗ núi non, làm vẫn đục và méo mó đi hình ảnh của tôn giáo. Ở Vồ Bò Hong, chỗ chót vót cao nhất của núi Cấm mà theo số liệu ghi chép có độ cao 716 mét, có một tượng dáng vẻ như là Quan Công, nhưng điều đáng nói là cái thùng công đức to tướng cạnh bên Ngài! Tôi cũng đứng bên đó, nhìn cặp vợ chồng trẻ cùng đi một lượt với tôi, có vẻ như họ đang cầu nguyện điều gi, vì mọi nơi có Phật họ đều dừng để thắp nhang. Tôi không tiện hỏi, chỉ nhìn họ, và mong sao mình có niềm tin như họ đang có.

Bạn chú ý tượng được ghi là Ngọc Hoàng Thượng đế

(Hình tôi chụp nhân một chuyến đi Núi Cấm, sẽ kể lại sau)

Cử a khẩu Hà Tiên  

Chuyến đi này tôi cũng bỏ ít thời gian để đến cửa khẩu Hà Tiên và ghé quán cà phê cách cổng cửa khẩu chừng 100 m. Một trung niên và một thanh nhiên ngồi sẵn ở đó, tôi ngó quanh quất sau khi gọi li cà phê đá, nhằm tìm cách hỏi chuyện một trong hai người.  Cuối cùng tôi chọn người thanh niên, có lẽ khoảng 24-25 tuổi, nước da năm đen, nhưng gương mặt dễ thân chứ không xa lạ. Nhìn thanh niên ăn mặc tề chỉnh, áo bỏ trong quần và mang đôi giày đen bóng, tôi nghĩ có lẽ một "thương gia" vùng biên hay đại loại như thế. Mặc kệ, tôi cứ hỏi theo quan tâm của mình, rằng nếu tôi muốn đi sang Campuchia chơi, có thể xin giấy hợp lệ qua bên kia và đi bằng xe gắn máy không?

Người thanh niên nhanh nhẩu trả lời và ngoài dự kiến của tôi, anh ta nói như thể là anh ta sẽ cấp giấy cho tôi. Anh ta nói, "Được chứ. Con đảm bảo chú làm thủ tục 2 đầu với lệ phí 100.000 đ (nghĩa là cửa khẩu VN 50.000 đ và bên bạn 50.000 đ.). Xong chú cứ tự do đi sang bên đấy, xong công việc thì về lại đây!"

Tôi hỏi thêm, "Có thể về cửa khẩu khác không?" Hắn lắc đầu.

Tôi hỏi có cần hộ chiếu không, thì được cho biết chỉ cần giấy chứng minh nhân dân.

Thế thì quá dễ, nhưng tôi nghĩ đây không thể là thủ tục bình thường giữa hai nước với nhau, vì ít ra người ta phải đóng cái dấu gì đó vào hộ chiếu như biết bao lần tôi đã đi ngước ngoài thủ tục đòi hỏi! Nhưng thôi, thông tin tôi cần chỉ có thế, nên sau khi hỏi xong tôi cám ơn cậu ta và chào để đi tiếp. Tôi thử hỏi thêm xem suy nghĩ của mình có đúng không, "chắc chú em là cán bộ cửa khẩu phải không?" và người thanh niên xác nhận là đúng.

Một đoạn biên giới bên giòng kênh Vĩnh Tế

Mục tiêu thứ hai tôi đi là đi một đoạn biên giới Campuchia và Việt Nam nơi con kênh Vĩnh Tế nằm gần biên giới Campuchia nhất. Nó bắt đầu từ chỗ ngã ba kênh Vĩnh Tế tạo bởi con kênh đào nối kênh Vĩnh Tế đến Hà Giang và thẳng ra biển. Từ  ngay chỗ ngã ba này (gọi là Đầm Chít) đến khi kênh Vĩnh Tế gặp con sông tự nhiên của bên Campuchia là sông Prek Tonhon Chas, còn tên Việt Nam cũng cùng con sông ấy tên Việt là Giang Thành, đoạn biên giới này chỉ dài khoảng 5,4 km, và điểm gặp sông Giang Thành cũng là nút kết thúc của kênh đào Vĩnh Tế. Có sự trùng hợp tôi phát hiện ra chỉ sau khi đi xong về xem lại tài liệu: đoạn đường 5,4 km này chính là đoạn kênh cuối cùng sau biết bao nhiêu đợt đào kênh kéo dài trong năm năm và tổng huy động dân công đào lên đến 80.000 người!  Riêng phần cuối này, không biết có phần nào thuộc "khúc xương" khó nuốt nên cù cặn lại hay không, dài chỉ 1.700 trượng (5.440 m), được 25.000 dân xâu Việt và Miên đào từ tháng Hai năm 1824 đến tháng 5/1824 thì xong. Việc có đoạn nào trong phần này thuộc tổng chiều dài 7.575 tầm (2.56mx 7575=19.392m) đất cứng làm việc đào kênh bị nhiều trở ngại nhất, có nghĩa là mồ hôi và xương máu của dân công đổ ở đây nhiều nhất hay không thì không thấy ghi chép. Ngày nay đọc lại Văn tế nghĩa trủng mà Thoại Ngọc Hầu đã đọc trong lễ cải táng các nghĩa sĩ đã bỏ mình trong công cuộc đào kinh này mới thấm thía cái tình cảm của người cầm quân này. Con kênh được hoàn thành có góp phần giữ gìn vùng biên cảnh quốc gia và sự an sinh của người dân, nhưng cũng có nhiều phu đào kênh chết khi thi công thủ công vì bệnh, tai nạn... và số này không phải là ít. Họ được chôn tạm ở đâu đó gần nơi họ đào kênh trên tổng chiều dài non một trăm cây số, rồi sau đó được cải táng đưa về chôn tại xung quanh lăng Thoại Ngọc Hầu nơi sau ngày chính ông cũng nằm lại đó. Tháng 9 năm Minh Mạng thứ 9 (1828), tức 4 năm sau khi kênh được đào xong, nhân dựng bia tại lăng này cho vợ ông, thì cũng là lúc bài Tế Nghĩa Trủng Văn đã được được ông đọc truy điệu các chiến binh vô danh này.

Một viên tướng như Thoại Ngọc Hầu, quan khai quốc công thần đúng nghĩa, đã không hổ uy danh đến ngàn năm sau cho con cháu người dân Việt, nhất là những người miền Nam chúng ta, người đã để lại quá nhiều kỳ tích, một tấm gương kiên trung tận tụy suốt đời. Vậy việc tôi đi chiêm ngưỡng công trình gần hai trăm năm của Người cũng đáng lắm chứ! Càng khâm phục hơn khi biết ông đã đọc lời truy điệu cho những oan hồn vong thân cho xã tắc,

Trời xanh thẩm mồ hoang lợp lợp

Trăng soi mờ mấy lớp bia tàn

Mây che bao nắm đất vàng,

Sương sa sao giọi, gò hang đổi dời

Máy tạo thể trò chơi lũ trẻ,

Bóng quang âm như kẻ qua đường,

Lúc sanh khi lớn không tường

Là trai hay gái khó lường họ tên

Hiền hoặc dữ, hư nên nào rõ

Cha anh đâu, còn có cháu con

Việc ngươi ta hiểu chưa tròn 

Xưa làm chi đấy, hãy còn nghĩ suy!

Đào kinh trước mấy kì khó nhớ,

Khoác nhung y chống đỡ biên cương

Bình man máu nhuộm chiến trường

Bọc thây da ngựa gửi xương xứ này...

Trích Tế Nghĩa Trủng Văn 

(祭義塚文

天涯落落客塚纍纍

雲封古基月弔殘碑

星霜遵遞陵谷變移

光陰過客造化小兒

汝生何代汝長何時

爲男爲女姓甚名誰

父兄何在子孫何之

或善或惡自昔所爲

既不爾識胡勞我思

憶昔鑿河不知其期

充邊之户平蠻之師

沙場血戰襄以馬皮 ...)

Tôi đã rẻ vào cây cầu gọi là Đầm Chít, là chỗ trên bản đồ xem như biên giới cặp sát luôn con kênh Vĩnh Tế. Chị chủ quán nước tôi ghé uống chỉ quá đó chừng trăm mét về hướng Châu Đốc cho tôi biết chỗ nhà chị thì biên giới còn cách đến 1.200 mét, nhưng ngay chỗ cầu đàng kia chỉ còn có 300 mét mà thôi! Quả vậy suốt tuyến kinh Vĩnh Tế này không chỗ nào biên giới sát con kênh như chỗ Đầm Chít này (tôi nghi tên này bị viết sai, đúng ra có lẽ phải là Đầm Trích/ hay Chích, tên một loài chim hay sống ở chỗ lung trũng đầm lầy). Tôi đã chạy qua cầu Đầm Chít, đi hết đoạn đường này. Phía bên này kênh Vĩnh Tế có nhiều nhà dân VN, nhưng bên kia vắng vẻ đến mút mắt, có lẽ người Khmer không thích cư trú sát vùng đệm này như bên VN mình. Tôi đã đi hết 5,4 km cho đến chỗ kênh Vĩnh Tế nối vào sông Giang Thành thì con đường cũng hết ở chỗ một đồn biên phòng nằm dưới những tàn cây xanh che kín ánh nắng, là chỗ tôi cũng phải quày lại vì đã hết đường.

View DamChit.kml in a larger map
Đoạn kênh Vĩnh Tế này nằm rất gần biên giới, là đoạn kênh đào đợt cuối cùng năm 1824!

Ngã ba vào Đá Dựng	Cảnh chụp từ Đá Dựng	Một trong các hang	Trên đường Đá Dựng

Một số cảnh khi thăm hang động trên núi Đá Dựng 

Bảng báo biên giới bằng ba ngôn ngữ (tiếng Khemer: Khse Brum-đen là Đai biên giới)	Cống ngang kênh Vĩnh Tế	K. Vĩnh Tế chụp từ cống	Xóm dân trên bờ Vĩnh Tế

Một số hình chụp đoạn biên giới sát kênh Vĩnh Tế
Tham quan núi Tức Dụp
Cái tham lam của tôi là muốn xem được nhiều chỗ trong khoảng thời gian rất hạn hẹp. Cho nên có khi có chỗ phải bỏ một ngày trời nếu muốn thăm cho hết các cảnh cần xem lại được tôi cắt gọn còn vài tiếng. Vì tôi phải tranh thủ tối đa để còn xem chỗ khác, và để còn phải về nhà vì lần này thời hạn chỉ là một ngày rưỡi cho đến bốn chỗ tham quan, mà bốn chỗ này cách nhau xa lắc!
Đồi Tức Dụp thuộc huyện Tri Tôn, tỉnh An Giang, là nơi trong lần đi trước lên núi Cấm lúc quay về tôi đã bị lạc tại đây. Số là thay vì từ núi Cấm về hướng Tri Tôn tôi tìm đường về cầu kênh Tám Ngàn (cái tên này nghe từ lâu rồi, ngày xưa là phà kênh Tám Ngàn), hay vì nó nằm sát Vàm Rầy, có người còn gọi là cầu Vàm Rầy. Biển báo vẫn ghi tên là cầu kênh Tám ngàn.  Vừa qua cầu Cây Me con đường cặp kênh quá nhỏ bé tôi không để ý, chạy trờ đến con đường song song kế đó, là đường các xe hơi lớn phải đi vì đoạn đường sát sông cấm xe lớn. Đáng lẽ sau một đoạn tôi phải rẻ phải, thì tôi cứ chạy thẳng, vừa khi đó một cơn mưa như thác đổ ập xuống. Lẽ ra nếu trời không mưa, tôi đã mở điện thoại xem lại bản đồ điều hướng để xác định là mình đi đúng đường, nhưng do mưa quá không thể nào mở máy được, đành cứ thế chạy mãi  cho tới khi tôi đến chỗ nó nhập vào con đường cặp kênh Mặc Cần Dưng nối thẳng về Ba Thê! Tôi than thầm (đoạn này hầu như đường bị hư nát, chạy rất chậm nên thà vòng về đường Tám ngàn tuy xa hơn về km, nhưng do tốc độ chạy tốt nên vẫn nhanh hơn) trước khi đảo lại tìm đúng đường ra kênh Tám Ngàn. Sai lầm này làm tôi phí chừng 16 km x 2 (đi và quày lại), vị chi là 32 km lẽ ra không phải bị phí bỏ thời gian cho ngần ấy đường. Tuy vậy tôi để ý thấy mình có chạy ngang đồi Tức Dụp, với nhiều lần thấy tấm biển chào Khu Du Lịch Đồi Tức Dụp kính chào quí khách!
Dĩ nhiên lần đó tôi không ghé, còn lần này thí đích thị nó nằm trong lịch trình của tôi, và sau khi xem xong đoạn kênh biên giới tôi đã hướng thẳng về đây.
Nếu Đá Dựng là núi với các hang đá vôi bị nước bào mòn tạo ra các hang động thì tại núi Tức Dụp này về cấu tạo núi hoàn toàn khác hẳn. Hẳn là núi đá này đã được tạo ra sau một trận rún mình mạnh mẽ của lớp vỏ trái đất, làm cho núi nham thạch tại đây bị cắt gảy thành vô vàn khối vụn. Và chúng nằm chồng chất lên nhau sau cái rúng động dữ dội kia, và điều nó để lại là những tảng đá nằm chồng chất lên nhau với vô số những hang hốc, kẻ hở bên trong nó. Vì là núi đá hoa cương cứng, nên cũng có rất ít đất, cho nên núi này cũng ít cây to, chỉ có chủ yếu là cây thấp và dây leo. Vì lẽ đó mà vào ban ngày, nếu ta leo núi trong cái nắng hầm hập, chắc khó ai có thể tham quan được nhiều.
Khi tôi vào đến ngang trạm bán vé, nhìn vào trong vắng vẻ, tôi tưởng người ta bán ngay tại chỗ kiểm soát. Khi tôi đến chỗ kiểm soát, cậu thanh niên bảo tôi quày ra mua vé. Tôi tròn xoe mắt nói, "Tui đâu thấy ai?" Hắn nói Có chứ!. Khi tôi nhìn lại thì thấy cô bán vé ngồi tự nhiên ở đó với tờ báo trong tay. Hăn nhiên là khi nãy do không có khách, tôi ta đã nằm khuất bên dưới, bây giờ mối ngồi lên đây.  Tôi bèn quày ra mua vé và đem xe đi gửi ngang trạm vé, rồi lội bộ vào trình vé cho anh thanh niên khi nãy kiểm vé.
Tôi đi thẳng vào chỗ đường dẫn lên núi sau khi hỏi cậu ta có gì để xem? Thì có hang động trong đó! Hắn nói gọn bơ, làm như tôi đã biết hết những gì có tại nơi này. Không sao, tôi cứ đi thẳng vào để lên xem hang động nữa vậy (sau khi đã xem no nê ở Đá Dựng, như bạn thấy).
Có ba em bé đen đúa người Khmer tự nhiên chạy theo tôi. Chúng không phải là trẻ ăn xin, và khi tôi hỏi chuyện này nọ thì chúng nhanh nhẩu trả lời. Tôi biết mình đang vớ được mấy em dẫn đường rồi đây, nên hỏi chúng có thể xem gì, đi đứng thế nào, nếu xem nhiều thì mất bao lâu. Nhìn bản hướng dẫn, nhìn những chỗ đánh dấu trên triền núi, và nghe lời kể của mấy em bé Khmer, tôi biết mình có thể bỏ cả ngày để tham quan các hang đá tại đây, được lồng ghép với những đơn vị bộ đội thời chiến tranh, những trận đánh, ... Mấy đứa bé gợi ý tôi chú đứng chỗ này chụp đẹp, chú đứng đi con chụp cho.. Xong chúng chỉ tôi thay vì đi đường cây cầu leo lên theo đường ngoài trời, thì nên đi theo ngõ các hang đá để mát hơn. Có lúc phải ép mình, nhưng nhiều hang lại rộng lớn và trong một số hang, có hình các anh bộ đội đang ngồi hoặc đang họp... Tôi chụp vài pô hình tại đây rồi theo mấy em bé dẫn lên một cửa hang ra ngoài trời. Tôi nhìn lại thấy lối đi xi măng ban nãy nằm ngay phía dưới mình, còn mấy em bé có lẽ thấy chuyến tham quan tôi chỉ có thế, nên chỉ tôi lối đi trở xuống. Tôi theo chúng về chỗ cây cầu thang lúc nãy có chụp hình, chuẩn bị theo các nấc thanh để xuống núi thì lạ thang tất cả chúng đều đứng lại. Tôi ngạc nhiên hỏi sao không đi tiếp, thì chúng nói chú đi đi, chúng cháu không đi theo đâu.. Rõ ràng là chúng sợ các bảo vệ ở đây rầy la gì đó có lẽ. Riêng tôi thấy bọn chúng cũng hăng hái theo tôi, chỉ đường, giúp chụp hình v.v.. mà không đòi hỏi gì nên nói với chúng, "Vậy chú cho chúng mày ít tiền uống nước chơi". Tôi lấy ba chục ngàn, nói cho mỗi đứa 10.000 đ uống nước. Chúng cũng nhận tự nhiên và nói cám ơn. (bây giờ tôi hiểu tại sao chúng đi theo tôi).
Nhìn phía bên trái lối xuống có mấy dãy nhà tôi liền rẻ qua hướng đó. Thì ra đó là nhà trưng bày các hiện vật chiến tranh, gồm hình ảnh, súng đạn, v.v.. Tôi chụp một vài hình cho có, chứ chiến tranh thì tôi quá biết rồi, có thích thú gì mà xem.
Cuối mấy căn nhà đó là một quán cơm, tôi thấy có bàn khách đang dùng cơm nên tẻ sang đó định tìm nước giải khát. Tôi gọi lon bia và mấy con tôm khô ra ngồi uống để nghỉ chân, (tôi cử ăn ngày chủ nhật, và hạn chế ăn ngày thường, đang cố ghìm thể trọng trở về 56 kg nhưng xem ra phải còn quá khó!).
Tóm lại hai núi hang động cũng là hai địa điểm du lịch, một của Kiên Giang là núi Đá Dựng và một của An Giang là núi Tức Dụp là hai núi có kết cấu hoàn toàn khác nhau, và được hình thành qua các tác nhân cũng hoàn toàn khác nhau. Một là hang đá núi vôi, do sự bào mòn của nước tạo thành các hang động đa dạng thường thấy ở nhiều núi đá vôi khác, và một là do phá vỡ lớp núi đá thạch anh có lẽ vì một rung động lớn của môt đợt động đất hay rung động tạo núi đã phá vỡ lớp đá thạch anh đã có sẵn, làm chúng vỡ vụn đùn ép nằm sắp lớp lên với nhau với nhiều kẻ hang giữa những tảng đá đó tạo thành hanh động của đồi Tức Dụp.

Lối vào khu du lịch	Ao nước tại khu Tức Dụp	Phiến đá chồng lên nhau	Lên đồi Tức Dụp
Ba em bé Khmer	Tên ba em bé	Sơ đồ khu du lịch	Sơ đồ khu du lịch

Một số hình chụp tại khu du lịch Tức Dụp. Ba em bé Khmer tên là Chiết, Chăm và Thi. Tôi nhờ em bé trai nhỏ viết tên chúng bằng tiếng Khmer để tôi xem, Chăm viết ngay, nhưng xem ra trình độ chỉ lớp 1 hoặc 2 về chữ Khmer (tuổi của chúng cũng cỡ lớp này). Chữ Chiết thay vì dùng phụ âm vần ô (ជ​​​​ Chô) cộng nguyên âm ា ia, và kết thúc bằng phụ âm to ត thì nó viết phụ âm vần o (ច Cho), thành ra nguyên âm đi với nó đọc thành nguyên âm a. Rút lại tên này đọc ra Chat chứ không phải Chiết! Tên Chăm thì đúng, còn tên Thi lại bị một lỗi nguyên âm (nguyên âm phải là i ី thay vì ia​​ ា như chúng viết), làm tên cô bé thành Thia!           
Về Đình Thoại Ngọc Hầu
Tôi đã đọc quyển Thoại Ngọc Hầu và được biết con kênh qui mô đào thủ công đầu tiên của Nam bộ này trước khi người Pháp vào và đào vô số kênh thêm để khai thác đồng bằng sông Cửu Long, là con kênh của Thoại Ngọc Hầu đào. Con kênh này khi đào xong được vua đặt tên cho là Thoại Hà để nhớ đến công lao của vị công thần này. Hơn thế nữa, có một ngọn núi ven con kênh này, vốn được gọị bằng tên dân dã là núi Sập cũng được nhà vua đặt tên lại là Thoại Sơn.
Thoại hà là con đường tắt đi từ Đông Xuyên (tên xưa của Long Xuyên) sang Rạch Giá. Con kênh này giúp việc đi lại tiện lợi, vừa phục vụ kinh tế, thương mãi, nông nghiệp lẫn quân sự. Cũng giống như kênh Vĩnh Tế, Thoại Hà là con kênh không kém phần quan trọng, tuy về qui mô có nhỏ hơn kênh Vĩnh Tế nhiều.
Trong lần đi trước đây đến núi Sập này, tôi đã đứng bên bờ Thoại Hà nước chảy xiết, ghe đậu dập dìu, còn phía trên bờ là con phố đông đúc của huyện Thoại Sơn. Trong bi ký Thoại Sơn được dựng tại sơn miếu cũng do ông dựng, sau này là đình thần, ta đọc những lời mô tả mới thấy tất cả những điều ấy hoàng toàn sinh động từ thuở mới đào, và ngày nay càng rõ nét hơn nữa! Tuy nhiên lần đó vội quá tôi chưa ghé qua đình này. Vậy lần này trên đường về tôi nhât định phải ghé qua, trước nhất là chiêm ngưỡng ngôi đền xưa, thứ đến xem qua bia Thoại Sơn vốn đã được tỉ mỉ ghi chép và dịch lại trong cuốn biên khảo của Nguyễn Văn Hầu mà tôi có đọc qua.
Những trái núi lẻ tẻ này không cao, tuy nhiên giữa cảnh đồng bằng này thỉnh thoảng lại nổi lên trái núi, từ núi Ba Thê, rồi núi Sập đã điểm tô cho sông nước và ruộng đồng thêm hữu tình.
Khi đảo một vòng ngay sau khi xuống cầu bắt ngang Thoại Hà (lạ thay, trong các sắc chỉ của vua ban thì từ Thoại Hà được đặt, mà nay người ta ghi là Thoại Giang, tôi không hiểu vì sao người ta đã sửa tên lại?) chạy theo con đường cặp theo sông cho đến chỗ cuối của núi tôi theo một con đường quay vào phía núi, rồi từ đó vòng trở ra cho đến hêt núi vẫn không thấy đình. Tôi ghé quán nước, hỏi một cháu bé nó nằm ở đâu? Cô bé chừng 15 tuổi dẫn tôi ra đường chỉ trờ tới trước chắc chừng 100 m, bảo nó ngay chỗ mấy cây dầu to kia!
Sau khi dùng nước xong tôi liền đến đình. Có một lớp học sinh đang tập luyện bài vũ tập thể, và khó chịu hơn, có một nhóm người tụ tập nói chuyện om sòm, xem ra là những người trong các túp nhà cất mất trật tự hơi xa phía sau, bên phải đình, tạo thành cảnh hêt sức đáng tiếc cho một nơi danh thắng cần sự uy nghi như đình này!
Tôi chụp mấy hình bên ngoài rồi đi thốc vào bên trong bằng cửa bên hông, vì cửa trước không mở. Một chị đứng tuổi thấy thế mời tôi vào xem tự nhiên, và hiển nhiên đấy là điều tôi muốn, nên cám ơn và đảo xem một vòng nhỏ quanh bia đá trên trăm năm có bài bi ký đó. Chữ nhỏ quá, và đặt để thờ cúng nên phía trước còn bị áng mất, khó có thể chụp được hình ở cự ly có thể đọc chữ được. Thôi đành chụp lấy ảnh chung, gọi là để làm kỷ niệm.

Đình Thoại Ngọc Hầu	Bia đá dịch bia Thoại Sơn	Bia Thoại Sơn gốc	Nhà nhớn nhác xung quanh

Tôi ra về sau khi cám ơn sự chỉ dẫn của chị ta, một người coi sóc ngôi đình thế hệ thứ ba (ông ngoại, ba chị rồi đến chị đều là người chăm quản nơi này).
Có một sự thật tôi hơi giật mình sau khi trở về nhà và xem lại bản phiên âm và bản chữ Hán của bia này. Người ta (nhà xuất bản) đã cố tình lượt bớt đi ở đoạn thứ hai của bia văn này. Tôi không tin đó là lỗi của nhà in, tôi cũng không tin là lỗi của tác giả Nguyễn Văn Hầu, vì qua cách làm việc ở vài tác phẩm của ông mà tôi có biết, đây là một con người học thuật nghiêm túc. Vậy chỉ có thể là cái mà ngày nay ta gọi là tế nhị. Sự tế nhị đến mức làm sai lệch sự thật lịch sử này chỉ có ở thời đại của chúng ta!
Đây, đoạn chữ Hán,
跡夫此山古屬番界俗名垃山自先聖朝
開拓南服方入版圈然而野樹蒙茸空爲
麋鹿巢穴其勝跡埋沒又不知幾何年矣
Phiên âm trong sách đã bỏ qua nhiều chữ, ghi lại như sau,
Sơn cổ, tục danh Sập sơn. Nhiên nhi dã thọ mông nhung, không vi mê lộc sào huyệt, kỳ thắng tích mai một, hựu bất tri kỉ hà niên hĩ.
Rõ ràng người ta cố tình bỏ qua mấy chữ tô đỏ. Phần dịch tiếng Việt đúng theo phần phiên âm, tức đúng theo bản đã có lượt bỏ đi một phần.
Người ta hành xử với lịch sử,  một ngành khoa học theo cách như vậy đó!
Phát hiện này chỉ làm tôi tôi thêm chán ngán cái nền học thuật này.

Đi Về Vùng Đất Mũi

Mặt nào đó tôi đã là người Cà Mau cũng đã 20 năm rồi. Có nghĩa là nước tôi uống, là hạt gạo tôi ăn, là con người tôi gặp tất cả đã là Cà Mau trong hơn 20 năm đó. Nó đã là hơi thở là nhịp sống của tôi! Vậy mà có một nơi, cũng thuộc đất Cà Mau này tôi chưa từng đến, mặc dù về ý nghĩa, biết bao nhiêu người khi đến thăm vùng đất này cố đặt chân thăm qua cột mốc cuối cùng của Tổ quốc để xem nó thế nào.
Cái cảm tình này thật tự nhiên, như sự thật khi người ta học bài địa lý sơ đẳng về đất nước của mình: dài từ ải Nam Quan cho đến mũi Cà Mau.

Tôi chưa đi vì chưa có dịp, mà mảnh đất cuối cùng đó, rút lại có thể nói câu đơn giản thế này: đường đi nước bước còn trắc trở, chỉ có thể đi bằng đường thủy mà thôi. Với dự án làm con đường Hồ Chí Minh đến tận nơi này, người ta hi vọng trong vài năm tới việc thăm Đất Mũi thật dễ dàng, và ai ai cũng có thể đi trong chừng hai giờ đồng hồ nếu xuất phát từ trung tâm thành phố Cà Mau. Liệu tôi có nên chờ?

Kinh nghiệm nói với tôi là chớ nên tìn vào những điều mà người ta nói về dự án, về tiến độ. Một khó khăn nào đó có thể làm nó trùm mền trong năm mười năm là chuyện thường tình, và nếu tin vào đó, có nghĩa là tôi cũng lần lữa theo cái tiến độ không lấy gì làm chắc chắn kia.

Phượt Đất Mũi 
Nghĩ cũng lạ những anh bạn thích đi đây đi đó (gọi là phượt) đã bỏ tiền làm cái trang web phuot.vn thật hay. Nhiều tuyến đường tôi định đi khi xem lại ở trang này, các bạn đi trước đã để lại nhiều kinh nghiệm của họ ở đây, và khi đọc rất ích lợi, vì nó cho ta biết những kinh nghiệm và những địa điểm đáng đi và đến xem, tránh được nhiều điểm thiếu sót ngớ ngẩn.

Nhưng khi tôi vào đó để tìm về chủ đề này, và mặc dù cũng có nhiều bài nói về các chuyến đi về nơi này, nhưng với tôi vẫn còn thiếu. Bạn đến đó, thuê vỏ, ngồi cho người lái đò đưa đến, rồi tham quan, xong lại nhảy lên đò về lại Năm Căn. Xong.

Cái làm tôi không hài lòng là phần chuẩn bị cho chuyến đi còn ít quá, nhất là phần liên hệ ai, bến bãi ở đâu, giá cả, xem cái gì v.v..

Không đừng được, sau nhiều lần đắn đo, hôm này tôi đã quyết định đi một mình về nơi đó. Và đây là hành trình tôi xin kể lại.

Cà Mau- Năm Căn 


Xem Đi Đất Mũi ở bản đồ lớn hơn
Đoạn đường này có hai màu, xanh dương là đường bộ từ Cà Mau đến bến tàu xe Năm Căn, và xanh lục là đường thủy từ bến tàu xe đến khu du lịch.

Sáng Chủ Nhật 14/10/2012 trời quang mây. Sau khi tập thể dục xong, tôi xem qua mấy chậu lan mukara trên lầu hơn nửa tháng tôi chưa lên xem ra sao, do những trận bão liên tiếp mưa nhiều nên tôi nghĩ không thể chết được. Hai cây to cao nhất lá úa gần hết gốc, do thiếu chăm sóc hay loại rầy nhỏ li ti đem cũng không chừng! Rồi tắm rửa, xong đi ăn sáng. Tôi vòng sang Thế Giới Di Động tìm mua cục pin cho máy N78 cổ lổ sỉ của tôi (nhưng còn xài được dù rất ì ạch). Tiện tôi xem mấy cáy mái ảnh Nikon gọn hơ, sực nhớ lần trước đã đánh mất cái máy Nikon cũ trên đường Tri Tôn về trong đêm mưa gió, thôi đành bấm bụng mua lại một máy rẻ tiền nào đó để dùng. Thấy Nikon Coolprix giá vừa vừa bèn mua đại, tới chừng có dịp đọc bài điểm trên mạng cho kiếu máy này, thấy hơi thất vọng! Thôi kệ, chuyện đã rồi.

Xách trong tay cái hộp đựng máy hơi cồng kềnh, tôi đành quay về nhà cất xong lại lên đường đi Năm Căn theo kế hoạch đã có trong đầu: đi Khu du lịch Đất Mũi cho biết nó thế nào!

Đường Cà Mau- Năm Căn không xa tôi đo trên Google  Map có khoảng 53,2 km mà thôi. Do đã đi nhiều lần tôi không còn lạ gì cảnh vật hai bên. Điều đáng nói là khi đến gần Cái Nước, trời lại đổ cơn mưa, làm tôi phải dừng lại để mặc áo mưa rồi đi tiếp chừng hơn 5 km nữa thì trời lại khô ráo, chút sau là thấy tia nắng. Lại phải cởi áo mưa để chạy (ai lại mặc áo mưa giữa sáng nắng?).

Đoạn đường Cà Mau đến Năm Căn này bạn sẽ đi qua hai điểm đáng chú ý: đầu tiên là điểm đi đầm Thị Tường (mốc đỏ số 1) và đường vào Phú Tân, và khi đến gần Cái Đôi Vàm có một ngã rẻ vào một địa danh gọi là Biệt Khu Hải Yến. Tất cả những người dân vùng Cà Mau lớn tuổi đều quen biết cái địa danh này, và vì tôi vì từ địa phương khác về đây, nên khi mới nghe có hỏi lại sơ về nơi này. Với những tò mò sau đó tôi đã ba lần tìm cách đến đây khi con đường vào Phú Tân chưa được làm lại, khi lối vào khu căn cứ chưa xong! (mốc số 2).

Nhà giữa đầm Thị Tường

Tượng tại Biệt Khu Hải Yến

Khi đến ngay điểm cuối của con lộ trong thị trấn Năm Căn (QL1A gặp đường từ Cầu Sắt về hướng Cảng Mới) tôi thấy có xe  nước mía, nên dừng lại gọi 1 ly uống, và chủ yếu là để hỏi đường đi nước bước về khu Du lịch Đất Mũi cụ thể như thế nào. Chị chủ nói ngọt sớt, "anh cứ thuê cao tốc mà đi, còn đi tàu đò (cũng cao tốc) thì lâu lắc, bất tiện, đến nơi lại phải đi Honda ôm một đoạn nữa. Rồi lại phải về theo chuyến của nó vì nếu hơi trễ sẽ không còn tàu để về".

Nghe ra thì cũng bất tiện thật, và khi ướm hỏi giá bao, chị ta nói chừng 2 triệu đến nơi và về! Trời đất, tôi đi 500 km có không đến ba trăm ngàn (tiền xăng xe hai bánh), mà đi đoạn có mấy chục km này lại 2 triệu à? Mắt quá. Chị cười trừ, nói rẻ gì thì cũng một triệu ngoài (ý muốn lỏng dây để kéo câu đây!), nhưng tôi không quan tâm. Tôi hỏi chị ta bến tàu ở đâu, tôi sẽ đi theo cách mua vé tàu khách bình thường. Chị ta chỉ ngược lại cây cầu to đầu tiên nhưng còn cách cầu khoảng trăm mét bên tay trái có bến tàu xe Năm Căn, xuống đó mà mua vé. Có cả chỗ gửi xe. Mừng quá, tôi trả tiền xong thì chạy ngược lại (đoạn này gần 4 km, trong khi đoạn Cà Mau đến chỗ này chừng 49,5km).

Đi Đất Mũi bằng vỏ bao
Vừa quẹo vào bền xe, tắt máy và lớ ngớ nhìn tìm chỗ bán vé thì chị chủ nhà đầu tiên từ cổng vào bên trái hỏi tôi đi đâu? Tôi nhìn quanh quất thấy nhà có nhận gửi xe, liền đẩy xe vào gửi, rồi mới thủng thẳng hỏi han cách đi về Đất Mũi. Chị ta cho biết có tàu đò, vỏ bao và cao tốc bao. Tôi nói muốn đi bằng tàu đò, thì y như chị chủ quán nước mía, chị cũng thuyết phục tôi đi bằng cao tốc bao hay vỏ bao, tiện lợi hơn nhiều. (chắc là có hoa hồng!). Chú đi bằng vỏ bao tiện hơn nhiều vì muốn về giờ nào cũng được, lại đi qua bãi bồi! Bãi bồi thì sao? tôi định hỏi, nhưng chưa hiểu chị ta muốn ám chỉ gì, tôi lại tập trung vào cách đi nào vừa tiện, vừa rẻ hơn. Khi nói chuyện thì một thanh niên chừng trạc trên 34, 35 tuổi đã đến và bắt chuyện! Thì ra anh chàng này là chủ vỏ đây. Tôi cho là chị ta đúng ở chỗ đi tàu khách thì không thể chủ động như đi vỏ bao, nên quay sang nói chuyện với người thanh niên. Anh ta hỏi tôi đi mấy người? Tôi cười trừ, hỏi anh ta không thấy tôi có 1 mình sao?

- Chà, khó à nghe! Vì đi đoàn 10 người chẳng hạn, anh ta ra giá dễ dàng hơn là 1 người! (ý anh nói khi đó anh lấy 1,5 triệu - 2 triệu thì mỗi người cũng chịu khoản tiền không phải lớn lắm). Anh ta chần chừ, cuối cùng ra giá 800. Tôi biết có thể kỳ kèo đôi chút được, nhưng thôi, đã quyết thì cứ đi! Tôi đồng ý và thế là tôi thực hiện chuyến đi một mình về vùng đất Mũi.

Tôi xuống chiếc vỏ lãi có khả năng chở chừng trên 10 người, nhưng trong chuyến này chỉ có tôi và người lái đò. Tôi hỏi anh ta: đoạn kênh này tên gì? Anh như khựng lại, nói hồi nào đến giờ vẫn gọi là sông Cái Nai (khu dân cư ở đây tên như thế). Thế là người địa phương này đã cục bộ hóa một con kênh dài nối hai con sông quan trọng vào bậc nhất của vùng này là sông Cái Lớn và sông Bảy Háp bằng cái tên Cái Nai, vốn là tên vùng đất ngay tại bến tàu xe này. Tôi đã tra tập bản đồ hành chánh thì thấy tên của kênh là Kênh Ngang.

Chạy chưa bao lâu Hiền ra hiệu chỉ cho tôi thấy chỗ đang thi công cầu Năm Căn bắt ngang sang Cửa Lớn này, cho thấy các sà lan, cần cẩu, đất đá đang ngổn ngang trên mỗi bờ sông. Thấy cảnh này sực nhớ lúc hỏi chuyện chị chủ xe nước mía, chị ta nói tôi cứ chờ 2 năm nữa đi bằng đường bộ khi cầu này xong khi thấy tôi chần chừ không chịu nghe lời khuyên bao đò 2 triệu của chị ta. Thì ra cây cầu chị ta nói là cây cầu này. Cây cầu Năm Căn này kinh phí không phải là nhỏ, lại mở qua một vùng rừng ngập mặn, nền đất yếu, thi công vừa tốn kém mà hiệu quả kinh tế thì không phải nói rồi. Vậy nó có ý nghĩa nhiều về mặt xã hội, nhân văn, chính trị hơn là kinh tế. Nó lại là đoạn của của Đường Trường Sơn. Cầu được khởi công hồi đầu tháng 8 với sự có mặt của Ngài Thủ Tướng, và kinh phí dự trù là 650 tỷ đồng bằng vốn trái phiếu và sẽ hoàn thành trong 18 tháng (mừng quá, không phải 2 năm như chị hàng nước nói!).

Thi công cầu Năm Căn

Sông Cái Lớn có cửa sông lớn đã đành, nhưng đoạn từ Năm Căn ra đến cửa sông Ông Trang tôi thấy nó cũng mênh mông, và tùy theo triều lên hay xuống, nước chảy cũng rất xiết. Hướng Bồ Đề thì con sông này tôi tin chắc cũng mênh mông như thế! Xa xa một dàn đáy hàng mấy chục miệng vắt ngang gần hết sông, chỉ chừa hai đoạn cho tàu bè lưu thông ở mỗi phía trái hay phải. Tại một giàn đáy như thế, Hiền cho tôi biết cái xóm dân làm đáy kia gọi là Xóm Cồn, chính là những gia đình làm đáy rất lâu đời trên con sông này (mốc 4).

Đáy cá trên sông Cái Lớn

Tôi thỉnh thoảng chụp một tấm hình, không phải để lấy cảnh đẹp, mà để ghi lại tọa độ con đường sông tôi đã đi qua (tôi đã mở định vị để thông số này được ghi vào ảnh. Nhờ những tấm hình này, khi về tôi dựng lại đường đi của vỏ lãi về Đất Mũi như bạn thấy ở bản đồ ở trên).

Tàu chát chúa chạy trên sông Cửa lớn cho đến đầu rạch Ông Trang, nghĩa là đã sát cửa sông Cái Lớn này, thì chuyển hướng rẻ vào sông Ông Trang. Cứ thể tàu nhiều lần rẻ phải, rẻ trái đi giữa những cây đước hay cây mắm, hai loài chính mọc khi vừa có bãi bùn định hình. Tại một đoạn gần như song song với biển gọi là Bãi Bồi, đôi chỗ con kênh tôi đi và vạt rừng phía ngoài chưa mọc che kín, làm, tôi dễ dàng nhìn thấy biển.  Khu vực này là rừng bảo vệ, cấm dân vào khai thác (tuy vậy tôi thấy những thuyền tác ráng nhỏ của dân đặt lưới, lú .. đang hiện diện ở những con kênh nhỏ tẻ ra từ con kênh tôi đi, bởi nghề chính của dân tại vùng này có lẽ chỉ là nghề lưới hoặc lời lú bắt cá tôm để mưu sinh). Ở một đoạn của con kênh ven bãi bồi này có một cản bằng gỗ / cọc bê tông chắn ngang giòng kênh, chỉ chừa khoảng hở trên 1 m cho tàu cỡ vỏ lãi tôi đi chạy chầm chậm ngang. Tôi hỏi Hiền cái cản này dùng làm gì, thì được cho hay là để cấm các tàu ghi đi lại kênh này. Có lẽ vì thế mà tàu cao tốc phải đi bằng đường khác? Hay vì tuyến tàu khách cao tốc phục vụ cho cụm dân cư Rạch Tàu (hay xã Đất mũi, tên sau này) mà nó phải đi tuyến khác tuyến vỏ bao này?

Khi qua khỏi đoạn này, một con kênh cắt ngang với rất nhiều nhà dân, thuyền lại rẻ trái lần nữa để đi vào con kênh cuối cùng dẫn đến cầu tàu ngay ở khu du lịch Đất Mũi, và lúc đó, Hiền nói với tôi, "Mình đã tới rồi!"

Tôi bước lên bờ thì có một thanh niên chạy xe trờ đến hỏi tôi đi Honda ôm không? Tôi nhìn người lái đò dò hỏi, vì tôi biết khu này nhỏ xíu, lộ bộ một chút đã hết đường thì xe với cộ nỗi gì? Cuối cùng tôi nói không để anh ta đi.

Cái vé này 10.000 đ, không ghi ngày tháng (tôi đã về ghi lại để nhớ ngày đi), và cũng chẳng ai kiểm soát sau cái thủ tục mua vé xong.

Người lái đò đưa tôi đi nay thành người hướng dẫn. Nhưng cái lõm du lịch này có gì để hướng dẫn? Bởi vì nhìn quanh quất chỉ có một đường xi măng thẳng tới từ bến lên khách, và vừa lên xong, một bên là quày bán vé, bên đối diện nhà quán nước kiêm quà lưu niệm lèo tèo mấy bọc cá khô, chai nước...

Tôi vào mua cho mình nước uống phòng khi lội bộ khát nước thì có mà dùng, rồi đi thẳng theo đường xi măng tới trước. Khoảng chừng trăm mét, phía trái tôi có một đường cầu dẫn vào rừng đước, mà Hiền giới thiệu là đường vào căn cứ. Không cần phải hỏi thêm tôi nghĩ ngay đến những trạm, lều, hầm trú ẩn được mô hình hóa theo những cảnh thuở còn chiến tranh, nay dựng lại để thu hút khách (còn cây cầu gỗ nối cái chỗ đó lại chỉ là để tiện dùng cho du khách, hiển nhiên!). Nhưng xem ra người ta lặn lội đến đây đâu phải để đi vào chỗ đó, cho nên, cầu và các công trình bên trong bị bỏ hoang phế, và Hiền nhắc tôi muốn vào thì đi thử đi, chẳng có gì trong đó!

Nhìn thẳng tới trước vẫn còn đường xi măng, nhưng xem ra chẳng mấy ai đi vì cỏ mọc và lá cây đầy mà chẳng ai dọn dẹp, bằng chứng là hướng đó chẳng có gì. Bên tay trái có một ô tráng xi măng lớn hình tròn, như cái sân. Dáng dấp hơi lạ, tôi hỏi Hiển người ta làm sân này để làm gì? Hiền cười nói với tôi, "Chú ơi, cái sân đáp của trực thăng đó!"

Tôi lẩm bẩm, "à ra thế!". Dân thì thuê đò, ca nô, lãnh đạo phải đi bằng trực thăng ra, chân lý khó cãi!

Tôi quẹo sang phía trái đến chỗ một cột nhỏ, đến gần thì ra đó là mốc tọa độ. Chữ trên cột là 001, tôi hiểu là có lẽ mốc 1, mốc đầu tiên của chiều dài đất nước tính từ đây chăng? Hiền phản bác, "Người ta tính cây số từ Lạng Sơn vào!" Hóa ra cái anh Hiền xứ Năm Căn này đâu có thiếu thông tin! Và điều này khẳng định thêm, khi tôi nói chuyện lở núi Cấm vừa rồi có tai nạn chết du khách (thực ra khách đi chùa nhân ngày Phật Đản vừa rồi), cậu ta nhanh nhẩu cho biết là 6 người bị tử nạn! Tôi tròn xoe mắt nhìn có vẻ thắc mắc, thì anh ta liền nói anh có theo dõi ở mạng mà. Thời Internet quả là hay, tôi đứng chỗ rừng rú này vẫn vào check mail ở cái mobile của tôi được, nhờ nơi này có sóng điện thoại. Và ngày nay có nơi nào trên đất nước này không có sóng? Có cuộc cách mạng nào sâu sắc hơn trong việc thông tin của con người bằng cách mạng internet? Sự sáng tạo chữ viết là một mốc lớn, cũng như cái máy chữ, ngành in, rồi radio, tivi, mỗi phát mình đều là một mốc quan trọng. Nhưng internet gần như là cách mạng vĩ đại nhất mà con người có thể có được cho đến nay trong lĩnh vực thông tin, và bằng chứng không thể chối cãi được có thể chứng minh qua cái tin của người lái đò tên Hiền này.

Cột mốc tọa độ và du khách thi nhau chụp hình 

Tôi định chụp cái hình ở trụ mốc này chơi, nhưng trong khi loay hoay chờ máy điện thoại hiện định vị để hình có tọa độ, thì một tốp du khách đến cũng làm cái việc ấy, và tôi chờ khá là lâu mà họ chưa chụp xong. Hiền nói cứ đi xem các chỗ khác rồi quay lại sau. Tôi đồng ý, nhìn về hàng cây bao quanh phía ngoài trụ mốc tọa độ với rất nhiều tên người trồng là lãnh tụ nước. Hèn gì có cái sân bay trực thăng để phục vụ các ngài, nhưng cây thì xấu quá, trừ cây của ngài Thủ tướng Dũng! (người đương thời mà lị, có lẽ địa phương đã chọn cho ngài cây to khỏe nên sau đó nó lớn nhanh để nịnh nhiều hơn các vị kia?) Tôi ăn theo, chụp cái hình bên gốc cây của ngài Thủ Tướng.

Cây lưu niệm của ngài Thủ tướng trồng

Từ đó chúng tôi đi ra phía bờ biển cũng sát bên, nơi đã có thi công một bờ kè kiên cố. Chúng theo bờ kè, vòng lại tượng chiếc thuyền rồi đảo ngược lại chụp cái hình, trước khi ra và leo lên Đài quan sát. Cận kề đài này phía ngoài biên có nhà hàng Thủy tạ của Du lịch Cà Mau, phía phải đài là nhà hàng Đất Mũi, và phía trên bờ là nhà hàng Du lịch. Khách hôm nay không nhiều mà cũng không ít (tôi thấy có đến bốn năm cano thuê bao, không kể chiếc vỏ lãi của tôi). Nhiều thực khách ngồi trong nhà hàng Công Đoàn, còn nhà hàng Thủy tạ hai bàn bên ngoài nhìn ra biển cũng không còn dư.

Bờ kè, nhà hàng thủy tạ (trái) và nhà hàng Đất Mũi  (phải)

Sau khi xuống từ tháp, tôi gọi Hiền và rủ chàng ta ra nhà hàng Thủy tạ tìm cái gì bỏ bụng, vì đã quá giờ cơm trưa rồi. Tôi gọi hai đĩa mì và một đĩa vọp hấp, ngồi ăn uống lai rai với Hiền để kết thúc chuyến đi "lịch sử" mà tôi ôm ấp hàng bốn năm năm trước cho đến nay mới có dịp thực hiện!

Đi khu di chỉ Óc Eo

Tôi đã thử đo ở cả hai con đường có thể đi được bằng xe hai bánh, một là theo quốc lộ 63, và hai là theo con đường ven kênh có tên rất lạ nhưng đã được dùng từ thời Pháp thuộc, đó là.. Cán Gáo.

Đối với đường 1, nó là con đường mang tiếng Quốc lộ 63, nhưng thật tình mà nói hiện trạng của nó quá xấu để gọi là quốc lộ: vừa hẹp, vừa xấu thua cả nhiều đường tỉnh!

Quốc lộ 63 này nếu tính từ nơi nó gặp ĐL Phan Ngọc Hiển tại Cà Mau, bạn sẽ qua một địa danh hơi lạ là Chợ Hội (22,8 km cách tính từ chỗ gặp đường Phan Ngọc hiển, Cà Mau), nơi con đường đổi hướng 90o về Thới Bình. Chỉ khoảng 10 km sau đó bạn lại bẻ góc 90o lần nữa khi rẻ phải để sang cầu Trí Phải và hướng thẳng về Vĩnh Thuận. Đoạn này dài khoảng 16 km. Ở cầu Vĩnh Thuận bạn lại chuyển hướng 90o lần nữa để theo con đường này đến ngã ba Thứ Bảy.

Đường xấu và hẹp, lại sát sông, chỉ công duy tu cho bờ kè đã ngốn kinh phí chẳng nhỏ, lại chực sụp lở rất dễ dàng. Người ta mới thấy rằng cái tiện ban đầu (dựa trên đất đào kênh để làm đường) về lâu dài khi có điều kiện lại là điều cản trở rất lớn (bố trí đường không hợp lý vì đi qua khu dân cư đông đúc khó có thể giải tỏa mở rộng đường, quá zic zac, quanh co nên kéo dài thêm hành trình, quá gần sông nên một thời gian là bị sụp lở phải dời sâu thêm vào trong...). Đoạn Vĩnh Thuận- Thứ Bảy đúng là quốc lộ quá tồi tệ, nó quá hẹp, nên khi một xe tải lớn, xe khách lớn chạy ngang làm ta có cảm tưởng nó đã chiếm hết lộ, làm chiếc đi ngược chiều phải né trật bánh ra ngoài đường. Mà phần ngoài đường là đất đá lởm chở, ổ gà, bùn lầy khi mưa v.v.. làm đường càng mau hư hơn. Đó cũng là những cái bẫy cho những xe hai bánh vì đôi khi phải né tránh những chiếc xe to đó phải sụp vào, và sinh mạng người giao thông xe 2 bánh thành quá mỏng manh! Và mối nguy hiểm như thế kéo dài theo chiều dài đoạn đường từ Vĩnh Thuận đến Thứ Bảy, nơi nó gặp đường xi măng để về Tắc Cậu.

Trong đoạn Vĩnh Thuận- Thứ Bảy này, ở khoảng km 23.5 và vừa qua cây cầu mang tên có hơi hướng chiến tranh là Cầu Công Sự chừng 500 m, có một ngã ba rẻ vào một trong hai khu rừng U Minh được bảo vệ còn lại của toàn vùng này, tượng trưng cho cánh rừng U Minh bạt ngàn từ ngàn xưa. Đây chính là rừng quốc gia U Minh Thượng (khu thứ hai nằm ở tỉnh Cà Mau, tại nơi gọi là Vồ Dơi, trên đường ra Hòn Đá Bạc). Nếu có thời gian ghé vào, bạn sẽ thấy phảng phất nét hoang sơ, nhưng đừng có tưởng tại đây còn một phần nào đó của rừng tràm nguyên sinh! Bàn tay con người đã cày xới nó ra từng mảnh từng lô để trồng tràm, và cũng đã mấy lần cháy đi trồng lại, giống như cánh hoa đã tan tác mấy độ giông gió bão bùng, còn đâu cái gọi là nguyên sinh. Chỉ là nơi người ta gìn giữ cho mục đích bảo tồn, không cho dân vào sinh sống trong khu này. Bạn phải mua vé vào tham quan vườn quốc gia này. Bạn có thể đi câu cá U Minh tại đây nhưng nhớ là cần câu tự mang theo, và nơi câu sẽ là những con kênh ngang dọc trong này. Bạn có thể tiếp cận qua các con đường đi có sẵn, hoặc thuê thuyền của lâm trường để đi. Cá câu được thường là cá lóc, cá rô và cá trê. Cũng tùy tay nghề mà kết quả có khác nhau, nhưng bạn đừng tưởng sẽ có nhiều. Nên nghĩ đến đi câu như cách thư giản trong khung cảnh thiên nhiên là hơn.

Tóm lại theo con đường quốc lộ 63 từ Cà Mau đến ngã ba Thứ Bảy chiều dài tổng cộng các đoạn đã nêu theo đường này là 22,8+10+16+40 km=88,8 km.

Nếu bạn đi bằng xe hai bánh, bạn có thể chọn đường thứ hai để đi từ Cà Mau qua Thới Bình, Thứ 11 để hội tụ tại ngã ba Thứ Bảy này. Đó là con đường nông thôn, nhưng cũng có đôi đoạn được tráng nhựa như đoạn từ cầu Khánh An đến xã Hồ Thị Kỷ. Sau khi qua đoạn này, bạn đi tiếp đường xi măng chạy đến huyện Thới Bình (chà, bạn có đọc tiểu thuyết Bên Giòng Sông Trẹm chắc hẳn biết cái tên Thới Bình này), khoảng 13 km tính từ cầu Khánh An là đến Thới Bình. Sau khi qua cầu bắc ngang kênh Chắc Băng tại Thới Bình, bạn có hai chọn lựa đường đi: hoặc tiếp tục theo đường xi măng lô nông thôn ven sông Trẹm, hoặc theo con đường hương lộ tráng nhựa nối Thới Bình và xã Tân Bằng, gần như song song với đường xi măng nhưng nằm hơi xa sông Trẹm (đoạn nhựa này dài chừng 21 km). Lần đi gần đây nhất tôi thấy con đường này đang được mở rộng ra và được làm tiếp tục để nối đến Ngã Bát, là nơi hiện có cây cầu sắt nông thôn dân tự làm và thu phí, mà trong tương lại sẽ được thay thế bằng một cầu kiên cố đang được thi công. Đoạn từ Tân Bằng đến đây theo đường mới này khoảng 10 km nữa). Sau khi sang cầu Ngã Bát, bạn đến đoạn đường đã mở rộng thuộc địa bàn Kiên Giang, nhưng chưa được tráng nhựa. Địa danh của chỗ này là Cán Gáo. Và nếu bạn có để ý đọc các sách vở xưa của người Pháp, bạn thấy cái địa danh heo hút này được nhắc lại đây đó từ rất lâu rồi. Nó là điểm gần cuối của sông Trẹm, dòng chảy và bề ngang sông ngày càng hẹp đi thành con rạch nhỏ. Chính người Pháp đã thông chỗ bí nước này bằng con kênh Cán Gáo về Xẻo Rô để mở mang một vùng mênh mông của rừng U Minh bạt ngàn cây tràm tự nhiên, mặc dù ngày nay không rừng còn như xưa nữa.

Từ cầu Ngã Bát bạn phải đi đoạn đường rãi đá xấu dài chừng 4 km nữa thì đến đường có trãi nhựa, tương đối tốt (tôi đã từng đi nhiều con đường tương đối tốt như thế này, để rồi chừng 1 hay 2 năm sau đi lại, nó lại trở nên đống đá đất xô bồ. Đó là cách mà người ta đang hoang phí tiền bạc làm những con đường sống không mấy tuổi này. Tôi hi vọng đường này đỡ hơn những gì tôi thấy ở chỗ khác). Từ chỗ trãi nhựa này cho đến cầu ngã ba Thứ Bảy, nơi gặp lại con đường từ Vĩnh Thuận sang chiều dài đường khoảng chừng 24,5 km. Như vậy tổng cộng các đoạn bạn đi qua là 13, 21, 10, 4 và 24,5km= 72,5 km. Nếu tính từ đầu đường Nguyễn Trãi đến cầu Khánh an này khoảng 8,5 km nữa, bạn sẽ có tổng chiều dài là khoảng 81 km.

Điều này cho thấy đường này có ngắn hơn đường quốc lộ 63 nhưng không chênh lệch nhiều. Đi đường này có nhiều bóng cây râm mát nhưng là đường xi măng nông thôn nên không được êm, và thứ đến bạn không thể chạy nhanh được. Rút lại bạn sẽ không đi nhanh hơn, chủ yếu vì không chạy được tốt độ cao.

Khi đến ngã ba Thứ Bảy, bạn gặp một con đường xe mà kết cấu nó là bê tông. Bê tông mà làm đường xe ư? Thú thật, tôi đi cũng nhiều nhưng đường bằng xi măng tôi chưa thấy ở đâu có, trừ ở đây!

Giống như đoạn trước, bên tay phải của bạn là kênh, và bên trái là nhà, vườn, ruộng. Vùng này kênh tiếp nối kênh, và sông đào tiếp nối sông đào như bàn cờ, nhiều đền không sao nhớ hết. Tuy vậy như đã nói, đối với đoạn này bạn có thể lấy kênh Cán Gáo làm trục chính, hai bên nó là những con kênh đào chia đất ra như bàn cờ, và những con kênh chính mang số, nhỏ nhất ở phía sông Cái lớn và tăng dần về phía Cán Gáo. Ngã ba Bảy Ngàn mà chúng ta đã nói sẽ đi qua các địa danh nhỏ dần nếu ta đi về phía Tắc Cậu, và tăng dần nếu đi về phía Cán Cáo (Thứ 13). Đây chính là vùng mà câu ca dao,

em về miệt thứ để sầu cho anh

là vùng này. Miệt thứ là vùng được xem như cùng trời, cuối đất, một xứ sở xa xôi khó với tới, và người yêu có chồng về xứ đó để lại nỗi buồn vô vọng cho người tình đơn phương còn ở lại. Nó chính là xứ này đây.

Đoạn đường từ cầu ngã ba Thứ Bảy này đến đụng bờ phà Tắc Cậu tại Xẻo Rô dài non 17 km, phải qua một chuyến phà nối 2 sông lớn và qua đoạn sông nối hai sông Cái Lớn và Cái Bé này với nhau, tính hết cả chiều ngang hai sông và đoạn sông nối thông chúng với nhau dài khoảng 2 km. Bạn phải mất trung bình 30 phút đến cả tiếng đồng hồ cho đoạn ngắn này, tùy vào phải chờ đợi phà hay có phà ngay, và phà chạy chậm hay chạy tương đối nhanh tùy vào động cơ từng chiếc phà. Nếu để ý, bạn sẽ thấy ở thượng lưu con sông nhìn từ phà khi đi sang đoạn sông này những cần cẩu cao vút và phần chân của cây cầu kiên cố đang được thi công. Khi cây cầu này làm xong, bạn sẽ tiết kiệm được rất nhiều thời gian khi đi sang hai con sông này.

Từ ngã ba Minh Lương bạn rẻ về Kiên Giang theo đoạn cuối của Quốc lộ 61 từ Vị Thanh sang, và chỉ đi khoảng 10 km là đến ngã ba Rạch Sỏi, nơi tuyến đường đó mang tên khác là QL 80 từ An Giang sang. QL 80 đi ngang Kiên Giang và chạy đến tận Hà tiên và thông sang Campuchia bằng cửa khẩu Hà Tiên, cửa khấu này chỉ cách cầu Hà Tiên (chỗ khách sạn Pháo Đài) có chừng 7 km.

Đến Kiên Giang là bạn đang ở nơi cái nôi, hay ít ra cũng là sát một trung tâm của một nền văn minh cổ đại của vương quốc Phù Nam, là một quốc gia không còn tồn tại. Chúng ta không rõ lắm những thay đổi đã xảy ra trong lịch sử của vương quốc này để rồi sau đó hình thành các nền văn minh thay thế nó, thời đại Angkor của Đế Thiên, Đế Thích. Ngày nay người ta không biết đích xác đâu là thủ đô, cũng như ranh giới của quốc gia này rộng đến dường nào. Đây là việc mà các nhà sử học và khảo cổ vẫn đang nghiên cứu, tìm tòi. Những phát hiện đến giờ cho thấy khá chắc chắn qua các công trình khảo cổ, các phát hiện những công trình xưa, những hiện vật còn lại của nền văn minh đó tại hai nơi quan trọng. Nơi đầu tiên nằm cách tỉnh lỵ Kiên Giang không xa, tại một địa điểm có tên là Óc Eo. Những bức không ảnh chụp hồi đầu thể kỷ 20 của người Pháp đã giúp những nhà khảo cổ xác định vùng đất này và đã khai quật di chỉ Gò Cây Thị này, lần đầu bởi nhà khảo cổ học người Pháp, và sau này bởi nhiều nhà khoa học khác. Nơi thứ hai hiện nằm trên đất Campuchia, tại một nơi gọi là Phnom Borei. Nhiều công trình khai quật khảo cổ cũng đã được tiến hành. Tại đây hiện vẫn còn dấu tích một chân của thành xưa. Không ảnh mà người Pháp chụp đã cho phép người ta xác định những con kênh xưa nối liền hai nơi này từ Phnom Borei đến vùng Óc Eo. Óc Eo xưa kia có thể là  thành phố cảng, nơi tiếp nhận những tàu buôn nước ngoài đến đây mua bán những sản vật của vương quốc Phù Nam này.

Xem Đi Óc Eo từ Sóc Xoài ở bản đồ lớn hơn

Di chỉ khảo cổ Gò Cây Thị tại Óc Eo, Ba Thê, An Giang

Vậy điểm này là nơi bạn có thể đi và nên đi để biết cái rún của nền văn minh cổ này. May cho tôi vì từ Cà Mau sang tôi đã thực hiện chuyến đi này bằng xe hai bánh là loại xe đi được trong hiện trạng con đường Sóc Sơn-Óc Eo. Dĩ nhiên nếu dùng xe hơi, bạn có thể dùng đường khác để đến nơi này- từ An Giang sang Núi Ba Thê bằng đường TL 943 nối An Giang, Núi Sập, Ba Thê và Tri Tôn.

Tính từ ngã ba Rạch Sỏi đến Sóc Xoài dài khoảng 23,5 km. Bạn rẻ phải theo con đường xe đi từ Sóc Xoài về đến Mỹ Hiệp Sơn. Rất tiếc con đường nhựa chỉ vừa qua khỏi đây một chút là cùng đường, phần còn lại tuy không dài, tuy đã có đổ đá và cầu đã có chân nhưng dường như cuộc khủng hoảng đã ảnh hưởng tiến độ nên cả cầu và đường đều ngưng ngang từ nhiều năm qua.

Thay vì đi con đường rải đá rất xấu bạn đi ngang sông khi vừa qua khỏi Mỹ Hiệp Sơn, và theo con đường xi măng để đi tiếp về phía Óc Eo, khi gặp tỉnh lộ 943 thì quẹo phải để đi về núi Ba Thê. Bạn vòng theo con đường dưới chân núi phía phải đi đến phía kia của núi sẽ có con đường rẻ ra Gò Cây Thị. Rất tiếc trong lần đi mới đây của tôi, chỗ đường chính rẻ vào đường đến Gò Cây Thị không có biển báo gì cả! Cách hay nhất là bạn hãy đánh dấu nó trên bản đồ định hướng trước khi đi. Khi đến ngã ba rẻ vào gò Cây Thị, bạn phải chạy quãng đường chừng 1,7 km nữa là đến.

Nhà bao che điểm khai quật

Công trình xưa của  văn minh Phù Nam

Sau khi xem qua nơi này, bạn có thể đi xem nhà trưng bày hiện vật Óc Eo, được xây dựng trên đỉnh núi Ba Thê, một ngọn núi có độ cao chắc khoảng hơn 200 mét (hình chụp cho thấy cao độ tại nhà lưu niệm là 226 m, tại chùa Sơn Tiên là 231,5 m. - Dĩ nhiên độ cao của máy không thể chính xác). Tại nhà trưng bày ta có thể thấy một số vật dụng sinh hoạt, trang sức, đồ gốc, gạch. Rất tiếc mặc dù có người trông nom nhưng rõ ràng còn thiếu sự quan tâm, và hiện vật nhất là phần tư liệu chưa xứng tầm với tên nó mang. Cũng cần nói là bạn chỉ cần mua vé tham quan, và tự mình chạy xe đến đỉnh này được vì độ dốc tương đối không gắt lắm như tại núi Cấm.

Xem Đi Óc Eo từ Sóc Xoài ở bản đồ lớn hơn
Bản độ địa hình cho thấy núi Ba Thê chưa đến vòng độ cao 200m!

Sau khi thực hiện việc tham quan chớp nhoáng, tôi đã về theo con đường xuống Quốc lộ 80 đoạn An Giang - Rạch Sỏi, vì nhìn ở Google thấy có đường đi, và tôi đã chấm trước đường này. Tôi theo đường 943 đến Núi Sập rồi từ đó theo đường đoạn đầu tráng nhựa, rồi đến xi măng, cuối cùng là lát gạch viên cặp theo con kênh ngỡ là sẽ suôn sẽ cho đến khi gặp kênh, rồi sang đò hay gì đó để sang QL 80. Tôi càng đi thì đường càng xấu, đến đoạn sau cùng tôi phải sang cầu xi măng sang bờ sông đối diện là đường đất chạy êm hơn đến cuối đường thì qua cầu trở lại phía mà bản đồ cho thấy có con lộ, cho đến một nhà nọ thì cả con đường đó cũng hết! Tôi cực kỳ hoang mang, không nghĩ là mình phải quay lại Ba Thê, hay phải hỏi xem có đường nào đi không, cho tới khi thấy hai mẹ con người nông dân nọ, có lẽ trên đường ra đồng, hỏi xem có đường nào để đi không? Chị ta bảo là cứ đi ven con kênh ra sau sẽ có đường!

Thì ra có con đường thật, tình trạng còn rất tốt làm phía sau dãy nhà ven sông mà khi đi tôi bị dãy nhà che khuất không thấy. Tôi chạy len lõi theo bờ đất đầy cỏ và loang lổ (vì không ai đi đường này nên làm gì có đường mòn!) để lên con đường nhựa phía sau, và chạy một đỗi thì có cầu xi măng sang bên kia để nhập vào QL 80, từ đó mới quay về Rạch Sỏi! Cây cầu ngày ghi là Cầu Cái Sắn.

Thử post bài

Thử post bài